Þjófar á nóttu sem degi

Lýður Guðmundsson ritar grein í Fréttablaðið 6.7. um bankahrunið, kollsteypuna sem íslenskir fjárglæframenn áttu veg og vanda af: „Mikilvægasta rannsókn allra tíma. Lýður, sem er einn af þessum um það bil 30 fjárglæframönnum sem áttu hlut að máli, lítur yfir farinn veg og auðvitað er bankahrunið einhverjum illum öflum að kenna sem voru að rannsaka aðdragandann að bankahruninu. Grein Lýðs er dæmigert varnarhjal manns sem telur sig vera hafinn yfir allan vafa.

Hvaða tilgangi þjónar málstað hans að ráðast á Evu Joly, Þorvald Gylfason, Egil Helgason og Gunnar Andersen? Að mati Lýðs gerði hann sjálfur ekkert rangt, hvort sem það var stöðutaka gegn íslensku krónunni eða eitthvað annað eins og gríðarleg erlend skuldsetning fyrirtækisins sem hann er stjórnarformaður í.

Annars er grein Lýðs athyglisverð út frá þeim staðreyndum sem hann beinir sjónarmiðum sínum ekki að. Hann víkur ekki einu einasta orði að þeirri aðgerð, sem hann átti þátt í, að ræna almenna hluthafa sparnaði sínum. Hlutafé Exista var aukið um 50 milljarða án þess að ein einasta króna væri greidd til félagsins en hluthafar beittir einhvers konar blekkingum um að hlutafé í huldufyrirtæki væri virði þessara 50 milljarða! Tilgangurinn var að sjálfsögðu yfirtaka ekki í skjóli myrkurs, heldur um hábjartan daginn! Öllum hluthöfum var boðin yfirtaka þar sem hver króna í fyrirtækinu væri greidd með einungis 2 aurum!

Undirritaður flutti tillögu á hluthafafundum í ýmsum fyrirtækjum sem gekk út á takmörkun atkvæðaréttar hlutafjár. Atkvæðaréttur ætti eðlilega að vera bundinn við að hlutafé hefði raunverulega verið greitt til félagsins og að veðsett hlutafé fylgdi ekki heldur atkvæðisréttur. Með þessu hefðu braskarar sem höfðu þennan hátt á, verið gerðir valdalausir og áhrifalausir í atvinnulífi landsmanna. Ein meginástæðan fyrir bankahruninu var gegndarlaus spákaupmennska þar sem hlutafé var veðsett til þess að kaupa meira hlutafé til að komast yfir enn meiri völd og áhrif á kostnað venjulegra hluthafa sem og lífeyrissjóða sem töpuðu gríðarlegu fé. Þessir síðasttöldu aðilar höfðu greitt fyrir hlutafé með beinhörðum peningum og áttu því einir að hafa virkan atkvæðisrétt. Ef tillaga mín hefði almennt verið samþykkt hefði að öllum líkindum aldrei komið til bankahrunsins.

Exista er dæmi um félag sem stýrt var með skammtímasjónarmið í huga. Greidd voru himinhá laun og aðrar sporslur til stjórnenda meðan allt virtist leika í lyndi. Sennilega var ýmsum bókhaldsbrellum beitt til að fegra hag félaga. Exista var n.k. bókhaldsfélag kringum tryggingafélagið VÍS en Samvinnutryggingar fékk afhent í fyrirgreiðsluskyni elsta tryggingafélagið, Brunabótafélag Íslands sem var í ríkiseigu. Það félag skilaði góðum hagnaði öll þau 90 ár sem það starfaði sjálfstætt auk þess sem það átti drjúgan þátt í að koma á fót og kostaði ríkulega brunavarnir í landinu.

Einhverju sinni flutti Bjarni Jónsson dómkirkjuprestur eftirminnilega útfararræðu yfir þjófi sem þá var nýlátinn: „Sá framliðni var sífellt starfandi, meðan aðrir sváfu var hann ætíð vakinn og sofinn yfir iðju sinni. Það sem sumir söknuðu, fannst iðulega hjá honum, enda var hann einstaklega hirðusamur um eigur annarra.“ Einhvern veginn þannig var sú útfararræða en því miður brunnu allar afburðaræður sr. Bjarna þá Lækjargata 12 brann.

Þetta má allt hafa í huga þegar afrek Lýðs Guðmundssonar og annarra afreksmanna í fjármálalífinu verða metin, hvort sem það verður þeim til heiðurs eða eilífrar háðungar.