Sáttmáli um yfirfæranlegt tap almennings

Það er ljóst að æ fleiri almennir borgarar eiga í greiðsluerfiðleikum, hvort sem um ræðir íbúðalán eða lán til neyslu. Vandinn er stór og enn hefur engin fær leið fundist sem leysir vandann sársaukalaust. Við, skattborgararnir, munum í öllum tilvikum borga þennan bannsetta brúsa, hvort sem það er í gegnum eiginfjármögnun bankakerfisins eða með beinni skattheimtu gegnum velferðarkerfið. Það er engin ókeypis töfralausn til. Við verðum að borga skuldir þjóðarinnar. Vandinn minnkar ekki við að flýja land. Eini kosturinn er að taka á þessu eins og fullorðið fólk, sem samhent þjóð í sjálfstæðu ríki.

Eftir raunverulegar náttúruhamfarir er hjálp veitt úr sameiginlegum viðlagasjóði þjóðarinnar. Þessi sjóður er fjármagnaður af skattfé okkar til að bæta þann skaða sem einstaklingar urðu fyrir, skaða sem ekki með nokkru móti getur talist sjálfskapaður.

Rétt eins og við, í sameiningu, greiðum kostnað þeirra sem lenda í alvarlegum slysum eða fá illvíga sjúkdóma án þess að spyrja um lífsstíl eða ábyrgð viðkomandi, þá verðum við nú, í sameiningu, að bæta öllum sinn skaða án þess að spyrja hvort lánin voru nauðsynleg eða ekki.

Það er til leið sem spyr ekki um ástæður vandans en gengur langt til að leysa hann og tryggir jafnframt ákveðið réttlæti.

Stór og smá fyrirtæki hafa notað sér þessa leið með löglegum hætti og í fullkominni sátt við skattyfirvöld og samfélagið. Á skattamáli heitir þetta „ónotað og yfirfæranlegt tap“ sem fyrirtækjum er leyfilegt að nýta sér í allt að 10 ár til frádráttar frá hagnaði af rekstri. Nú er kominn tími til að almenningur njóti reynslu viðskiptalífsins.

Framkvæmdin yrði þessi:

Alþingi setur sérstök „Lög um samhjálp vegna efnahags­erfiðleika“ þess efnis að sérstakur skattur er lagður á þá sem a) eru aflögufærir og b) þurfa ekki sértæka aðstoð vegna greiðsluvanda. Þessi skattur yrði lagður á í 10 ár og sérmerktur í skattframtali ekki ósvipað og framlagið í framkvæmdasjóð aldraðra sem allir þurfa að greiða óháð aldri.

Þeir sem þurfa aðstoð, niðurfellingu skulda eða greiðsluhjálp munu fá raunverulega hjálp sem kemur í veg fyrir að þeir missi húsnæði sitt.

Þeir sem borga skattinn munu í staðinn fá sitt réttlæti, nefnilega að færa t.d. 80 prósent af upphæðinni sem „ónotað yfirfæranlegt tap“ í skattframtali sínu, tap sem þeir geta svo nýtt til skattafrádráttar á móti skattstofni sínum eftir 10 ár, árlega í alls 10 ár þar á eftir. Upphæðin yrði tengd launavísitölu en vaxtalaus að öðru leyti.

Kosturinn við þessa lausn er að hún þarfnast ekki gjaldeyris, hún tekur á vandanum strax (hægt að innheimta þetta nú þegar við staðgreiðslu launa) og þegar 10 ár eru liðin mun þetta „ónotaða og yfirfæranlega tap“ virka sem innspýting í hagkerfið, í formi aukinnar neyslu. Þetta er ekki frestun á vandanum og þetta er ekki töfralausn því hún kostar peninga, mikla peninga. Þetta er hinsvegar sáttmáli um samhjálp, nokkuð sem við Íslendingar þekkjum vel af óblíðum kynnum okkar við náttúruöfl landsins gegnum tíðina.

Greinarhöfundur er, eins og fjölmargir samborgarar hans, enn aflögufær, þarf ekki (enn sem komið er) aðstoð þrátt fyrir íbúðalán og naut að takmörkuðu leyti margnefnds „góðæris“. Hann er tilbúinn að borga slíkan sértækan skatt til að létta byrðarnar, líka byrðar þeirra sem hægt er að sýna fram á að fóru offari í lántökum og neyslu og með enn glaðara geði mun hann borga svona skatt ef hann fær að njóta þess réttlætis sem felst í framangreindri lausn.

Höfundur er verkefnastjóri Hugals ehf.