Þjóðhagslega hagkvæm listamannalaun

Það eru mikil verðmæti fólgin í menningunni á Íslandi, og ekki síst beinar tekjur þrátt fyrir að öðru sé stundum haldið fram. Ferðamenn streyma til landsins til að njóta tónlistar og myndlistar, fara á söfn og á tónleika, í leikhús og flytja inn gjaldeyri í miklu magni, þetta eru beinar tekjur sem verslanir og þjónustufyrirtæki njóta góðs af.

Undirstaðan fyrir öllu þessu er listamenn. Þegar myndlistar­maður setur upp sýningu fá allir greitt fyrir sína vinnu nema listamaðurinn. Prentarinn fær greitt fyrir að prenta boðskort og sýningarskrá. Flutningabílstjórinn fær greitt fyrir að flytja verkin á sýninguna. Starfsmenn safnsins fá borgað fyrir að setja sýninguna upp, vakta hana og veita gestum upplýsingar. Sýningarstjórinn fær auðvitað greitt fyrir sína vinnu, einnig fjölmiðlafulltrúinn og blaðamennirnir sem fjalla um sýninguna.

Ræstingafólkið fær auðvitað greitt fyrir sína vinnu (að vísu allt of lítið). Smiðir og málarar fá greitt fyrir að laga húsnæðið að þörfum sýningarinnar. Veitingamenn fá greitt fyrir seldar veitingar og opnun.

Þannig mætti lengi telja. Svo er það bara spurning hvort eitthvað selst af verkunum og þá fær listamaðurinn hluta af því ef hann er svo heppinn.

Listamannalaunin eru því kærkomin. Flestir listamenn sem ég þekki eru að vinna aðra vinnu ásamt því að leggja stund á sína list. Starfslaun gera þeim kleift að einbeita sér að listinni í ákveðinn tíma, 6 eða 12 mánuði, og örfáir fá jafnvel tveggja ára starfslaun. Þetta er ekki styrkur heldur laun sem eru greidd sem verktakagreiðsla og af þeim þarf að borga skatta og öll hefðbundin gjöld. Launin fara svo í framleiðslu á verkum og í allan þann kostnað sem fylgir því að setja upp sýningar. Launin fara því beint út í þjóðfélagið aftur. Skila þarf skýrslu um hvernig laununum er varið og hvað listamaðurinn hefur gert. Umsóknar­ferlið er einnig talsvert og sem betur fer er skipt um fólk í úthlutunarnefnd á hverju ári til að fjölbreytt sjónarmið og viðmið komist að. Útgjöld ríkisins til listamannalauna eru eitthvert ódýrasta framlag til atvinnu- og verðmætasköpunar sem veitt eru af opinberu fé. Hinar skapandi greinar búa til fjölmörg önnur störf og fækka þar með atvinnulausum sem dregur úr bótagreiðslum hins opinbera.

Það er því mikið fagnaðarefni að loksins skuli vera fjölgað þeim mánuðum sem eru til úthlutunar listamannalauna. Listamenn eru snillingar að vinna í sjálfboðavinnu en það gengur auðvitað ekki endalaust. Þess vegna eru smá laun kærkomin. Frestur til að sækja um listamannalaun rennur út 19. októ­ber á www.listamannalaun.is og ég hvet alla myndlistarmenn til að sækja um.

Höfundur er formaður Sambands íslenskra myndlistarmanna.