Eftiráspekin er léttvæg

Stýrivextir eru óbreyttir í 15,5 prósentum, samkvæmt ákvörðun bankastjórnar Seðlabanka Íslands í gær. Verðbólguhorfur til skemmri tíma hafa versnað, en bankastjórnin vonast engu að síður til þess að áður kynntur stýrivaxtaferill bankans kunni að halda. Litlar líkur eru því á að vextir lækki á næsta ákvörðunardegi stýrivaxta 3. júlí.

Verðbólga gæti orðið meiri á næstunni en Seðlabanki Íslands gerði ráð fyrir í spá sinni í apríl. Engu að síður telur bankastjórn Seðlabankans ekki ástæðu til að hreyfa við stýrivöxtum að sinni og eru þeir því óbreyttir í 15,5 prósentum, samkvæmt ákvörðun sem kynnt var í gær.

„Bankinn lítur til þess að aðhaldið sem núverandi vaxtastig veitir muni nægja til að verðbólgan láti að lokum undan þessum þrýstingi bankans og öðrum breytingum,“ segir Davíð Oddsson, formaður bankastjórnarinnar.

Ekki er hins vegar komið að lækkunarferli vaxta í bráð og „mikið óráð“, að sögn Davíðs, að búast við lækkun á næsta ákvörðunardegi í júlí. Ekki verði slakað á peningalegu aðhaldi fyrr en sýnt sé að verðbólga sé á undanhaldi. Hann segir horft til þess að verðbólga taki undan að láta í lok ársins eða byrjun þess næsta.

„Samkvæmt spá Seðlabankans sem birt var í Peningamálum í apríl dregst innlend eftirspurn verulega saman á næstu árum og húsnæðismarkaðurinn kólnar. Merki um hið síðarnefnda hafa skýrst frá því í byrjun apríl og nú virðist einnig ótvírætt að tekið sé að draga úr vexti eftirspurnar,“ segir Davíð, en kveður enn ekki skýr merki um samdrátt á vinnumarkaði. Hann segir afar brýnt að aukin verðbólga til skamms tíma leiði ekki til víxlverkunar launa, verðlags og gengis.

Þá eru háum stýrivöxtum, með öðrum aðgerðum Seðlabankans og annarra stjórnvalda, svo sem aukinni útgáfu ríkisbréfa, ætlað að stuðla að stöðugleika á gjaldeyrismarkaði, sem mun vera mikilvæg forsenda þess að böndum verði komið á verðbólgu. Næsta þriðjudag verða gefin út ríkisskuldabréf fyrir 15 milljarða króna og kveðst Davíð búast við góðri þátttöku þar, enda hafi skort á slíka útgáfu. Útgáfan er sú fyrri af tveimur, en alls verða gefnir úr 25 milljarðar.

Þá bendir Davíð á að gjaldmiðlaskiptasamningar bankans við seðlabanka Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar hafi haft jákvæð áhrif á fjármálamarkaði, þótt þeir leysi ekki allan vanda. Um leið segir hann best að láta verkin tala þegar kemur að lántökum til eflingar gjaldeyrissjóðnum eða frekari samningum um lánalínur og er því ekki upplýst frekar um tímasetningar í þeim efnum.

Davíð gefur hins vegar ekki mikið fyrir skoðanir sem hagfræðingar hafa viðrað um að mistök hafi verið að byrja ekki miklu mun fyrr að efla gjaldeyrisvarasjóð þjóðarinnar.

„Núna er í gangi margvísleg eftiráspeki og hún er tiltölulega léttvæg. En ef það er svo að menn uppi í Háskóla Íslands sáu fyrir þær þrengingar sem urðu á alþjóðlegum gjaldeyrismarkaði í júlí og ágúst 2007 þá held ég að þeir hefðu átt að segja frá því. Þeir hefðu getað sparað heimsmarkaðnum milljónir eða trilljónir evra og punda. Það er því vont að þeir skyldu þegja yfir þeirri vitnesku sinni,“ segir hann.

Um leið bætir Davíð við að Seðlabankinn hafi, eftir að látið var af gengismarkmiði, aukið forða sinn jafnt og þétt. Þannig segist hann ekki muna til þess að hagfræðingar hafi fagnað sérstaklega ákvörðun sem tekin var um tvöföldun gjaldeyrisforðans árið 2006.