Raforka á álverstaxta

Svo virðist sem ný tegund lýðræðis sé nú að ryðja sér til rúms í bæjum og sveitum landsins um þessar mundir. „Íbúakosning“ kallast hún og snýst um sjálf­tökurétt einstakra sveitarfélaga á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar. Síst er ég á móti íbúalýðræði og auknum rétti fólks til að ákvarða eigin mál.

Þvert á móti. En hve lýðræðislegar eru ákvarðanir sem þessar þegar íbúar viðkomandi sveitarfélags eru settir upp við vegg af íslenskum stjórnvöldum í erindagjörðum fyrir erlend stórfyrirtæki? Jafnvel er gengið svo langt að íbúum sveitarfélagsins er gefið til kynna að eina leiðin til þess að bæta almannaþjónustu er að fara að vilja Landsvirkjunar eins og gerst hefur í Flóahrepp í tengslum við áform um virkjun Urriðafoss. Það er einnig grátbroslegt að heyra fréttir af kapphlaupi milli sveitarfélaga um að fá til sín álver. En þarf heimurinn að vera svona svarthvítur? Af hverju mega aðrar atvinnugreinar en álbræðsla ekki fá raforku á lágu verði?

Orkan er sameiginleg auðlind þjóðarinnar, reyndar framtíðarinnar, og hún er auk þess takmörkuð, hvort sem um er að ræða í fallvötnum eða jarðhita. Það er því býsna skondið að sjá sveitarfélögin skiptast í hópa og metast á um hvort þau ætli að hafa íbúakosningu eða ekki um álversdrauma sína. Verum minnug þess að álver krefst bæði rýmis í íslensku hagkerfi og ekki síst ráðstöfun á umtalsverðum hluta sameiginlegra orkuauðlinda landsmanna.

Álver fá niðurgreidda orku sem landsmenn og annað atvinnulíf verða að borga fullu verði. Slíkt stórvirki er því ekki einkamál einstakra sveitarfélaga. Með hvaða rétti og sanngirni fer fram íbúakosning í Hafnarfirði um stækkun álvers sem krefst orku úr Þjórsá eða jarðhita á Reykjanesi? Hefur Orkuveita Reykjavíkur eitthvert sjálfdæmi til að ráðstafa orku til álvera úr sameiginlegri orkuauðlind landsmanna á Hellisheiði og það á spottprís á meðan fiskvinnslan á Vestfjörðum ¿ já um land allt ¿ borgar margfalt hærra verð fyrir orkuna? Er það ekki brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar?

Óbreytt stóriðjustefna ríkisins og atgangur einstakra sveitarfélaga á suðvesturhorninu í álæðinu mun áfram ryðja burt atvinnulífi og búsetu, t.d. á Vestfjörðum og í öðrum sjávarbyggðum á landsbyggðinni. Eiga ekki Vestfirðingar og Norðlendingar nákvæmlega sama rétt til orkunnar á Hellisheiði, Reykjanesskaga eða í Þjórsá? Sveitarstjóri Ölfushrepps taldi í fréttum nýverið nær að sú sveit fengi orkuna úr Þjórsá í álver hjá sér frekar en Hafnfirðingar eða Reyknesingar!

Álverin fá samningsbundinn rétt til sameiginlegrar orku landsmanna til næstu áratuga á spottprís eða 0,80 til 1,50 kr./kWst. Nýjustu samningar Orkuveitunnar við óbyggt álver er að sögn um 2 kr./ kWst. úr auðteknasta orkugjafa landsins.

Fiskvinnslan er aftur á móti að borga fjórfaldan til sexfaldan áltaxta, þ.e. 5,50 - 6 kr./kWst. og sumir meir. Nú, þegar horft er til aukinnar hagkvæmni sjávarútvegs og bættra rekstrarskilyrða til að viðhalda og efla byggðir landsins, þurfa þær að fá til sín aukinn hlut virðisaukans. Fiskvinnslan og sjávarbyggðirnar niðurgreiða orkuna til stóriðjunnar og taka á sig vaxtaokrið og hátt gengi krónunnar sem eru fylgifiskar stóriðjuþenslunnar.

Það er skýlaus krafa sjávarbyggðanna og hreint sanngirnismál að fiskvinnslan fái rafmagn á álverstaxta!

Gefum okkur nú að allt sé þetta eðlilegt og sanngjarnt, sem ég er ekki sammála:

- þjóðin sé sátt við að erlendir auðhringar fái hér raforku á spottprís úr sameiginlegum náttúruauðlindum landsmanna.

- Slíkar ákvarðanir megi þvinga fram með ákvörðun einstakra sveitarfélaga, hvort sem það er gert með íbúakosningu eða ekki

Þá geta íbúar á Vestfjörðum eða Skagaströnd með sama hætti látið fara fram íbúakosningu um sjálftökurétt þeirra til fiskveiðiauðlindarinnar, a.m.k. allt að tvöhundruð mílum úti fyrir ströndinni. Fiskurinn í sjónum er takmörkuð auðlind í þeirra heimabyggð, í þeirra heimasjó, þótt hún sé sameign þjóðarinnar. Sama er um orkuna og mengunarkvótann sem sveitarfélögin á suðvesturhorninu vilja hrifsa til sín, hvort heldur með íbúakosningu eða ekki, en aðrir blæða.

Landsmenn góðir! Er ekki rétt að staldra við áður en því er varpað á einstök sveitarfélög að greiða atkvæði um sölu á sameign þjóðarinnar til útlendra auðherra?

Höfundur er alþingismaður.