Hefðir og esperanto

Talnakerfi það, sem börnum er kennt strax á fyrstu árum skólagöngunnar, er ekki eins gamalt og ætla mætti. Alkunna er, að það er frá aröbum komið. Það var því þekkt meðal margra menntaðra Evrópubúa um miðja 13. öld, en þó var tveimur öldum síðar ekki búið að taka það í almenna notkun í þessum löndum.

Ekki veit ég, hvernig grískir stærðfræðingar rituðu fjöldatákn [heilar tölur], en rómversku tölurnar voru svo notaðar áfram öldum saman, og enn í dag komast skólabörn ekki hjá því að þekkja táknin fyrir þær lægstu þeirra. Einfaldur reikningur er þó ekki lengur iðkaður með þeim, en svo seint sem árið 1299 var þess krafist í ýmsum borgum á Ítalíu, að viðskipti væru færð með rómverskum tölum (en ekki arabískum) og í Þýskalandi eru til dæmi um svipaðar kröfur eftir aldamótin 1500. Erfitt hefur verið, að nota rómversku tölurnar til reiknings.

Það var þó gert og ótrúlega lengi amaðist kaþólska kirkjan við notkun arabískrar talnaritunar. Já, svona erfitt getur það verið að breyta hefðum! og fordómarnir leynast víða.

Því skyldi engan undra að tilkoma nýs tungumáls framkalli andstöðu hjá unnendum þjóðtungnanna og það jafnvel þó að þetta nýja tungumál ógni ekki neinni þjóðtungu, heldur hafi það eitt að markmiði að draga úr því oki, sem nemendur í skólum margra landa hafa af námi of margra erlendra (og erfiðra) tungumála. Já, það er erfitt að breyta hefðum, en nauðsynlegt og mikilvægt er að gefast ekki of fljótt upp.

Í rúma öld hefur hópur manna barist fyrir kynningu tungumálsins ESPERANTO, sem hefur ótvíræða yfirburði yfir öll önnur tungumál, en á þó í erfiðleikum með að fá lágmarkskynningu í skólakerfi okkar. Til sannindamerkis um þær hindranir, sem lagðar eru í götu þess, vil ég hér aðeins nefna eftirfarandi staðreynd.

Fyrir u.þ.b. hálfum áratug var svokallað „Ár tungumálanna“ haldið hátíðlegt með kynningum og fyrirlestrum um þjóðtungur heimsins, og þar á meðal var nokkuð um svokölluð örnámskeið (þ.e. einnar kennslustundar fyrirlestra um ákveðin tungumál). Hver þau mál voru, sem fengu umfjöllun í örnámskeiðum man ég ekki, en ósk um að esperanto fengi slíka kynningu var hafnað með þeim rökum, að slík kynning væri bara fyrir þjóðtungur! Vel er þess gætt, að hugmyndin um að létta megi tungumálafárinu eftir öðrum leiðum en með innleiðslu enskunnar, nái ekki að komast í hámæli.

Höfundur er fyrrverandi framhaldsskólakennari.