Þar sem tíminn stóð í stað

Ferðamálaráð tilkynnti á dögunum að verkefnið Pompeii norðursins hlyti 5 milljóna króna styrk til uppgraftar gosminja frá Vestmannaeyjagosinu 1973. Grafin verða upp nokkur hús sem standa undir vikurlagi og útbúið sýningarsvæði með upplýsingum um gosið. Verkefnið dregur nafn sitt af rómverskum bæ sem á sínum tíma eyddist í miklu eldgosi. Eldi að bráð Pompeii er á fallegum stað við Napólíflóann en talið er að bærinn hafi tekið að byggjast á 7. öld f.Kr. Fyrstu aldirnar sátu ýmsir þjóðflokkar þar að völdum og háðu þeir marga hildi við valdhafana í Róm. Það var ekki fyrr en 89 f. Kr. að Rómverjar náðu bænum á sitt vald og gerðu hann að nýlendu sinni. Þar var að verki hinn grimmi harðstjóri Súlla. Pompeii gegndi mikilvægu hlutverki sem miðstöð sjóflutninga á Appenínaskaga. Á þessum slóðum eru jarðhræringar og eldsumbrot algeng en eldfjallið Vesúvíus setur svip sinn á Napólíflóann. Árið 79 e. Kr. varð gífurlegt eldgos í fjallinu nánast fyrirvaralaust og höfðu íbúar Pompeii og nálægra bæja því ekkert ráðrúm til að forðast glóandi heitt flikrubergið sem á augabragði færði þá í kaf. Þessu lýsir sagnaritarinn Plíníus í bréfi til vinar síns Takítusar á eftirminnilegan hátt. Miklir jarðskjálftar og flóðbylgjur fylgdu í kjölfarið. Talið er að um 20.000 manns hafi búið í Pompeii og fórust nær allir íbúarnir í hamförunum. Dýrðin opinberuð Pompeii og bæirnir í kring féllu brátt í gleymskunnar dá og lágu því hjúpaðir hrauni í hálfa aðra þúsöld. Árið 1599 uppgötvuðust þeir hins vegar fyrir tilviljun þegar verið var að beina ánni Sarno í nýjan farveg en sagan segir að hinir trúuðu kaþólikkar sem þar voru að verki hafi grafið í snarhasti yfir Pompeii þegar þeir sáu hinar frægu erótísku veggmyndir sem skreyta veggi margra húsa þar. Árið 1748 var bærinn hins vegar grafin upp á ný en tíu árum áður hafði uppgröftur farið fram í nágrannabænum Herculaneum. Pompeii hafði verið svo vel varðveittur í tímahylki sínu að allt var þar nánast eins og verið hafði tæpum sautján öldum fyrr. Greinilegt var á öllu að íbúarnir höfðu lifað í lystisemdum, í bænum mátti finna stórt hótel, baðhús og fallegar villur prýddar fögrum veggmyndir sem margar hverjar eru afar erótískar. Hafa þessar minjar æ síðan glatt ferðamenn og fræðimenn jöfnum höndum, líkt og Pompeii norðursins mun vonandi gera í framtíðinni.