Verkefnisstjóri á villigötum?

Trúfélög - Þórunn Sigurðardóttir lögfræðingur Í frétt í Fréttablaðinu hinn 15. desember síðastliðinn., undir yfirskriftinni "Fríkirkjuprestur vill jafnræði trúfélaga",  var rætt við sr. Hjört Magna Jóhannsson, prest í Fríkirkjunni í Reykjavík, en hann hefur undanfarin misseri vakið athygli á verulegri mismunun milli evangelísk-lúterskra trúfélaga í landinu. Í stjórnarskrá Íslands er í 62. gr. kveðið á um að hin evangelíska-lúterska kirkja skuli vera þjóðkirkja á Íslandi og að ríkisvaldið skuli að því leyti styðja hana og vernda. Fríkirkjan í Reykjavík er evangelískt-lúterskt trúfélag, eins og kveðið er á um í lögum safnaðarins, en er sjálfstætt trúfélag og með fullt forræði í eigin málum gagnvart stofnunum og stjórnvöldum. Fríkirkjuprestur hefur í málflutningi sínum óskað eftir að jafnræði ríki milli trúfélaganna, hinnar evangelísku-lútersku þjóðkirkju og annarra evangelískra-lúterskra trúfélaga, en hvorki að Fríkirkjan í Reykjavík njóti forréttinda umfram önnur trúfélög né að hún gangi inn í Þjóðkirkjuna (ríkiskirkjuna). Í fréttinni í Fréttablaðinu bendir Fríkirkjuprestur á að Þjóðkirkjan sé ekki kristileg þar sem hún loki augum fyrir þessu ranglæti. Í tilefni af þessum orðum er í frétt blaðsins haft samband við Halldór Reynisson, verkefnisstjóra fræðslusviðs Þjóðkirkjunnar. Hann telur málflutning prests Fríkirkjunnar ómálefnalegan og vísar svo til þess að svo virðist sem það sé meginósk Fríkirkjuprests að Fríkirkjan geti sótt í svokallaðan jöfnunarsjóð Þjóðkirkjunnar. Síðan segir verkefnisstjórinn að um þann sjóð gildi hins vegar lög sem komi í veg fyrir að það sé hægt, m.a. vegna þess að meðlimir í Fríkirkjunni greiði ekki í hann sem meðlimir Þjóðkirkjunnar geri aftur á móti.  Gera verður verulegar athugasemdir við þessi orð verkefnisstjóra Þjóðkirkjunnar. Í fyrsta lagi er meginósk Fríkirkjuprests að jafnræði ríki meðal þeirra trúfélaga sem stjórnarskráin veitir vernd, þ.e. evangelísk-lúterskri kirkju, en innan þeirrar kirkjudeildar eru mörg trúfélög og Þjóðkirkjan þeirra stærst, en Fríkirkjan í Reykjavík kemur þar næst á eftir. Þetta er grundvallaratriðið – jafnræði þessara trúfélaga. Því er það rangt að meginósk Fríkirkjunnar sé að geta sótt í jöfnunarsjóð Þjóðkirkjunnar, eins og verkefnisstjórinn nefnir svo, en sá sjóður er reyndar ekki kenndur við Þjóðkirkjuna heldur ber heitið Jöfnunarsjóður sókna og um hann er fjallað í II. kafla laga um sóknargjöld ofl. nr. 91/1987 og í sérstakri reglugerð um sjóðinn nr. 206/1991 með síðari breytingum.  Telja verður verulegan vafa leika á að sú staðhæfing verkefnisstjórans fáist staðist, að þau ákvæði laga um sóknargjöld sem um Jöfnunarsjóðinn gilda, girði fyrir það að Fríkirkjan geti sótt í þann sjóð, verði látið reyna á synjun Þjóðkirkju­stofnunarinnar þar um, en Þjóðkirkjustofnunin hefur synjað umsókn frá Fríkirkjunni í Reykjavík um úthlutun úr sjóðnum. Ekki verður séð af ákvæðum laga og reglugerðar um sjóðinn að skilyrði um þjóðkirkjuaðild sé forsenda úthlutunar úr sjóðnum.   Þá verður ekki betur séð en að sú staðhæfing verkefnisstjórans, að ákvæðin um jöfnunarsjóðinn útiloki úthlutun til Fríkirkjunnar m.a. á þeim grundvelli að meðlimir í Fríkirkjunni greiði ekki í þann sjóð sem meðlimir Þjóðkirkjunnar geri aftur á móti, sé mjög umdeilanleg. Eins og kunnugt er eiga þjóðkirkjusöfnuðir, skráð trúfélög og Háskólasjóður hlutdeild í álögðum tekjuskatti og í samræmi við það greiðir ríkissjóður ákveðið gjald fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri. Þetta gjald skiptist þannig að vegna einstaklings sem skráður er í Þjóðkirkjuna, greiðist það til þess safnaðar sem viðkomandi tilheyrir. Vegna einstaklings sem tilheyrir skráðu trúfélagi greiðist gjaldið til hlutaðeigandi trúfélags og vegna einstaklings sem hvorki er í Þjóðkirkjunni né skráðu trúfélagi greiðist gjaldið til Háskóla Íslands. Það er einungis gjald vegna þeirra einstaklinga sem eru í Þjóðkirkjunni en eru óstaðsettir á landinu samkvæmt þjóðskrá, sem rennur til Jöfnunarsjóðs sókna. Auk gjalds vegna þessara síðastgreindu einstaklinga sem ríkissjóður skilar í Jöfnunarsjóðinn, greiðir ríkissjóður hins vegar ákveðið framlag í sjóðinn af tekjuskatti og er miðað við 18,5% af þeim gjöldum sem renna til safnaða Þjóðkirkjunnar. Það að tiltaka þetta viðbótarframlag ríkissjóðs í Jöfnunarsjóðinn sem sérstaka greiðslu sérhvers meðlims þjóðkirkjunnar í Jöfnunarsjóðinn er hins vegar afar umdeilanlegt ef ekki beinlínis rangt.  Ljóst er af framansögðu að Fríkirkjan í Reykjavík hefur margvíslegar athugasemdir við þann málflutning sem fram kemur hjá verkefnisstjóra fræðslusviðs Þjóðkirkjunnar og sem endurspeglast hefur í afgreiðslu Þjóðkirkjustofnuninnar á erindum frá Fríkirkjunni í Reykjavík um leiðréttingu á þeim rangindum. Hins vegar er það von Fríkirkjunnar að þau orð sem fram koma í fréttinni um vilja Þjóðkirkjunnar að Fríkirkjusöfnuðurinn í Reykjavík sitji "við sama borð og þjóðkirkjusöfnuðir" endurspegli raunverulegan vilja til að leiðrétta þessa mismunun og ranglæti og að orðum í þá veru fylgi gerðir.