Í sporum kindarinnar

Ég er borgarbarn frá blautu barnsbeini. Ólst þar af leiðandi ekki upp við sauðfjárbúskap og því fjarri mér að segja bændum hvernig þeir ættu að reka bú sín.

Á hverju hausti sé ég hins vegar myndir og myndskeið frá réttum sem mér finnst einfaldlega erfitt að horfa á. Sauðfé í miklum troðningi og hávaða og dýrir greinilega hrædd. Gripið er í horn þeirra, togað í þau og þau dregin fram og til baka. Kannski sér vant sveitafólk eitthvað allt annað en ég. En stundum horfi ég á þetta og hugsa: Veslings skepnurnar.

Þarf þetta virkilega að vera svona?

Gömul hefð en nýjar kröfur

Ég veit vel að réttir eiga sér langa sögu. Þær eru hluti af íslenskum landbúnaði og menningu til sveita. Fyrir marga eru réttir einnig stór félagslegur viðburður eftir að fé hefur verið smalað af fjalli.

Ég er ekki að leggja til að réttir verði aflagðar.

En hefðir og venjur geta varla einar og sér ráðið því hvernig við umgöngumst dýr. Í dag eru gerðar meiri kröfur til velferðar dýra og meira gætt að líðan skepnanna. Það á líka við þegar kemur að hefðum sem okkur þykir vænt um.

Dýr eru skyni gæddar verur

Í lögum kemur skýrt fram að markmiðið sé meðal annars að dýr séu laus við vanlíðan, ótta, þjáningu, sársauka og meiðsli. Þar er sérstaklega tekið fram að dýr séu skyni gæddar verur.

Þegar búfé er rekið segir jafnframt að gæta skuli þess að dýrin verði fyrir sem minnstu álagi og að hvorki þoli þeirra né kröftum sé ofboðið. Þetta eru ekki orð einhverra viðkvæmra borgarbúa. Þetta eru kröfur sem við höfum sjálf sett í lög.

Matvælastofnun hefur fjallað sérstaklega um velferð sauðfjár í göngum og réttum. Stofnunin bendir á að mikill atgangur geti orðið þegar fé er rekið inn í almenning og kindurnar handsamaðar. Þá þurfi fullorðnir að vera börnum góð fyrirmynd og fara vel að fénu.

MAST segir einnig að við drátt eigi að forðast að taka utarlega í horn kindanna vegna hættu á að þau brotni. Þá eigi að varast að hanga eða toga kröftuglega í ullina því það geti valdið blæðingum undir húð.

Þetta eru mikilvægar ábendingar.

Þegar myndir sýna skelkað fé sem dregið er áfram á hornunum er ekki nóg að segja við borgarbörnin að svona hafi þetta alltaf verið.

Við hljótum að mega spyrja hvort hægt sé að gera betur. Hvort sumt af því sem við sjáum sé yfirleitt í lagi.

Ekki bændur gegn borgarbörnum

Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að yfirgnæfandi meirihluti bænda beri mikla umhyggju fyrir skepnunum sínum. Þeir þekkja þær og þarfir þeirra miklu betur en ég.

Getum við aftur á móti haldið í þessa gömlu hefð en um leið dregið úr ótta, troðningi og harkalegri meðferð dýranna í réttum?

Getum við gert skýrari kröfur um hvernig fé er meðhöndlað? Getum við kennt börnum og óvönu fólki sem tekur þátt í réttum hvernig á að bera sig að?

Getum við ekki einfaldlega hætt þeim handtökum sem geta valdið dýrunum sársauka eða meiðslum? Umfram allt, getum við gert þetta án þess að skepnurnar þurfi að upplifa svona mikla angist? Þær eru sýnilega skelfingu lostnar.

Setjum okkur í þeirra spor

Réttirnar þurfa ekki að hverfa þótt við spyrjum þessara spurninga.

Hefðir geta breyst. Þær hafa gert það alla tíð. Við ættum að geta notið stemningarinnar, samverunnar og hefðarinnar en um leið munað eftir skepnunni sem stendur í miðjum látunum og skilur ekkert í því sem er að gerast.

Við eigum að vera góð við öll dýr, hvar sem er og hvenær sem er. Kannski þurfum við einfaldlega stundum að setja okkur í spor sauðkindarinnar.

Höfundur er þingkona Flokks fólksins.