Hvaða á­hrif hefur það á hlaupara að hlaupa fyrir góðan mál­stað?

Reykjavíkurmaraþonið er miklu meira en bara hlaup. Sem einn stærsti almenningsíþróttaviðburður landsins dregur það að sér þúsundir þátttakenda sem vilja ögra sjálfum sér, tengjast öðrum og styðja við góð málefni. Boðið er upp á fjóra vegalengdarflokka: 3 km skemmtiskokk, 10 km hlaup, hálfmaraþon og heilt maraþon. Árið 2024 tóku 14.646 einstaklingar þátt í viðburðinum.

Ný rannsókn eftir Bang An, Þórdísi Gísladóttur og Mikihiro Sato, sem birt var í European Sport Management Quarterly, skoðaði hvernig þátttaka í Reykjavíkurmaraþoninu 2024 hafði áhrif á vellíðan hlaupara. Niðurstöðurnar sýna að þátttaka í viðburðinum hefur mælanleg jákvæð áhrif á líðan fólks sem ná langt út fyrir líkamlega hreyfingu.

Aukin vellíðan

Rannsakendur fylgdust með þátttakendum fyrir og eftir hlaupið og mældu mismunandi þætti vellíðunar, þar á meðal jákvæðar tilfinningar, áhuga/ þátttöku, félagsleg tengsl, tilgang/merkingu, afrek og lífsánægju.

Niðurstöðurnar sýndu að þátttaka í maraþoninu jók jákvæðar tilfinningar og tilfinningu fyrir árangri hjá öllum hlaupurum. Að auki upplifðu þeir sem hlupu til styrktar góðgerðarmálum meiri skuldbindingu og áhuga en þeir sem gerðu það ekki.

Auknar jákvæðar tilfinningar

Eftir að hafa lokið Reykjavíkurmaraþoninu sögðust þátttakendur vera hamingjusamari og jákvæðari en áður. Spennan á keppnisdegi, stuðningur áhorfenda og ánægjan sem fylgir því að ná árangri virðast stuðla að þessum tilfinningum. Bæði afreks- og almenningshlauparar greindu frá aukinni gleði og ánægju eftir þátttöku í viðburðinum.

Sterk tilfinning fyrir árangri

Rannsóknin leiddi í ljós að það að ljúka hvaða vegalengd sem er – hvort sem um var að ræða 3 km skemmtiskokk, 10 km hlaup, hálfmaraþon eða heilt maraþon – veitti þátttakendum sterka tilfinningu fyrir árangri. Fyrir marga hlaupara felst umbunin ekki aðeins í því að komast í mark heldur einnig í því að hafa lokið þeirri þjálfun og undirbúningi sem þurfti til að ná markmiðinu.

Að hlaupa fyrir góðgerðarmál eykur þátttöku og áhuga

Að styðja gott málefni er dæmi um samfélagslega jákvæða hegðun. Reykjavíkurmaraþonið býður þátttakendum upp á að safna fé fyrir fjölmörg góðgerðarfélög og málefni samhliða þátttöku sinni í hlaupinu og gefur þátttakendum þannig tækifæri til samfélagslega jákvæðrar hegðunar og framkvæmd athafna sem gagnast öðrum.

Rannsóknin sýndi að þeir sem hlupu fyrir góðgerðarmál upplifðu meiri skuldbindingu og áhuga bæði á meðan á viðburðinum stóð og eftir hann en þeir sem hlupu ekki fyrir góðgerðarmál. Stuðningur við gott málefni virtist gera upplifunina innihaldsríkari og auka hvatningu og skuldbindingu þátttakenda í gegnum allt ferlið.

Hlaup veita aukinn tilgang

Rannsóknin sýndi að þótt allir þátttakendur upplifðu aukningu í jákvæðum tilfinningum og tilfinningu fyrir árangri greindu þeir sem hlupu fyrir góðgerðarmál oftar frá því að þátttakan hefði dýpri merkingu. Þó að stærsti mælanlegi munurinn hafi komið fram í aukinni skuldbindingu og áhuga töldu margir styrktarhlauparar að það að hjálpa öðrum veitti þeim aukna hvatningu og ánægju. Vitneskjan um að eigin áreynsla væri að styðja við verðugt málefni bætti við nýrri vídd í upplifun þeirra af hlaupinu.

Niðurstöður þessara rannsóknar benda til þess að það að hlaupa fyrir góðgerðarmál gagnist ekki aðeins þeim sem njóta stuðningsins heldur einnig hlaupurunum sjálfum. Það getur gert þátttökuna fyrir hlauparana meira skuldbindandi, styrkir tilfinningu fyrir tilgangi að taka þátt og skapar jákvæðar minningar sem endast lengi.

Niðurstaða

Rannsóknin varpar nýju ljósi á hvernig hlaupaviðburðir á borð við Reykjavíkurmaraþonið hafa áhrif á vellíðan þátttakenda. Allir hlauparar upplifðu aukningu í jákvæðum tilfinningum og sterkari tilfinningu fyrir árangri eftir viðburðinn. Hins vegar voru það aðeins þeir sem hlupu fyrir góðgerðarmál sem upplifðu marktæka aukningu í skuldbindingu og áhuga og lýstu því að þeir væru áhugasamari og virkari bæði á meðan á hlaupinu stóð og eftir það.

Niðurstöðurnar benda til þess að það að samþætta góðgerðastarf við hlaupaviðburði geti gert upplifun þátttakenda enn innihaldsríkari og gefandi. Í stuttu máli má segja að það að hlaupa fyrir gott málefni hjálpi ekki aðeins öðrum heldur veiti hlaupurum einnig einstakan persónulegan ávinning sem nær langt út fyrir þá ánægju sem fylgir því að komast í mark.

Höfundur er prófessor í íþrótta- og heilsufræði á menntasviði Háskóla Íslands.

Heimild:

Bang An, Thordis Gisladottir & Mikihiro Sato (17 Mar 2026): The effect of sport event participation on well-being: the role of running for charity, European Sport Management Quarterly, DOI: 10.1080/16184742.2026.2642175