Landráðabrigsl og skrípaleikir

Ég hef um hríð verið að hugsa um að skrifa um það sem mér sjálfum liggur á hjarta í tilefni væntanlegrar þjóðaratkvæðagreiðslu í lok mánaðarins.

En hef staðið mig af því að hrökkva frá lyklaborðinu með velgjutilfinningu yfir hugboðinu um hvað maður sé að blanda sér í.

Og er þó ekki alltaf að kveinka mér yfir þannig löguðu.

Samt er tilhugsunin eitthvað í þá áttina að það gæti verið á við að stinga höfðinu inn í býflugnabú.

Ágætir menn hafa sagt, og kvartað yfir, að ríkisstjórnin sé að henda þjóðinni inn í kosningabaráttu um mitt sumar, þegar fólk ætti að vera að gera eitthvað skemmtilegra.

Og þær umkvartanir eru að því leyti réttmætar að raunin hefur orðið sú að önnur eins gallsvört NEIkvæðni hefur líklega aldrei hvolfst yfir landsmenn frá því land byggðist eins og síðustu vikur, í umræðum og fjölmiðlum og hvar sem er.

Sem dæmi um slíkt mætti vísa í samantekt okkar ágætu Þorgerðar Katrínar utanríkisráðherra á ummælum sem hafa opinberlega verið látin um hana falla og hún birti nýverið á samfélagsmiðlum; allt litað af mannhatri, dónaskap og viðbjóði, og það jafnvel í garð hennar nánustu.

En fólk sem þannig talar og skrifar er auðvitað ekki svaravert.

Og út af hverju koma öll svigurmælin? Jú að þjóðin fái að kjósa um hvort eigi að fara í viðræður um hugsanlegan aðildarsamning – það er nú allt og sumt.

Sumu hefur þó verið hálfspaugilegt að fylgjast með, eins og að upplifa yfirdrifna hrifningu hinna NEIkvæðustu yfir því að Ólafur Ragnar skuli nú endurtaka allar sínar hrakspár frá því gerður var EES samningurinn, en þær spár um upplausn, fátækt og hrun atvinnuvega sem myndi fylgja í kjölfarið reyndust eins og allir vita rangar. Og einhvernveginn er undarlegt að sjá jafn gáfaðan og sjóaðan mann og ÓRG endurtaka allt sem hann sagði síðast þegar sambærilegt mál var til umræðu, vitandi eins og aðrir að allt sem hann þá sagði reyndist kolrangt og tóm steypa þegar til kom.

Þegar hann í fyrra sinnið boðaði umrædda sýn var hann reyndar formaður í sósíalískum flokki sem upphaflega var stofnaður undir heitinu Kommúnistaflokkur Íslands, og getur því varla verið annað en farsakennt að fylgjast með því hvílíkur spámaður hann skuli nú vera orðinn meðal ríka fólksins og þeirra yst á hægrikantinum.

Þetta minnir svona á tilbrigði við stefið um að sagan endurtaki sig, fyrst sem harmleikur og seinna sem skrípaleikur.

II

En þegar málin eru skoðuð í samhengi þá má kannski kalla þetta alveg rökrétt. Því að annað stórundarlegt sem maður verður var við í þessari umræðu er hvað þeir neikvæðu eru æ meira farnir að taka upp og tileinka sér frasa og orðræðu vinstriróttæklinga frá því um og uppúr miðri liðinni öld, og þá fyrst og fremst eins og birtist þá í baráttunni, sem í upphafi var mest drifin áfram af stalínistum, gegn þáttöku Íslendinga í vestrænni samvinnu, aðallega í varnar- og öryggismálum.

Sem dæmi um þetta mætti nefna dálætið á að vitna í fræga ræðu Einars Þveræings eins og hún er höfð í ritum Snorra Sturlusonar, en nákvæmlega sama ræða var í miklum metum í slagnum gegn her og Nató. Og nú fer senn að líða að því að sá mikli mælsku- og áróðursberserkur Hannes Hólmsteinn af ysta hægrikantinum verði búinn að endurbirta, með litlum tilbrigðum, allar greinar kommúnistaforingjans Einars Olgeirssonar sem hann skrifaði á sinn hátt í tímaritið sitt, „Réttur“.

Reyndar er sjálfsagt að taka fram að frá táningsárum og eitthvað fram á þrítugsaldur var ég með í baráttunni gegn her og Nató, enda var þannig mjög tíðarandinn. En það eru átatugir síðan ég skipti um skoðun og hef síðan verið mjög fylgjandi samvinnu vesturlanda í öryggismálum, ekki síst með Atlantshafsbandalaginu. En ennþá man ég frasana og slagorðin, og sem nú hljóma úr öllum áttum frá neisinnum, eins og afturgöngur. Og baráttusöngvana sem sungnir voru í kröfugöngum og á samstöðufundum: Um daginn sá ég að ákafur Neimaður skoraði á sitt fólk að það yrði aftur farið að kyrja ljóðlínur eins og „Því þetta land átt þú!“

Halelúja!

III

En auðvitað kannast maður fyrir vikið við söguna, og hefur áttað sig á af hve hæpnum rótum þessi hatrammi fjandskapur í garð Vesturlanda sumpart spratt.

Hvað andstaðan við vestræna samvinnu um öryggismál varð miklu harðari hér og langvinnari en í okkar nágrannalöndum á sér eflaust nokkrar skýringar; sumir landsmanna voru eflaust svo uppteknir af nýfengnu frelsi með lýðveldisstofnun, og að hafa losnað undan hersetu í landinu, að þeir sáu eitthvað stórvarasamt í öllu formlegu samneyti við útlendinga.

En hitt réð held ég að hafi skipt mestu að í forystu fyrir umræddri baráttu voru ýmsir af mælskustu, áhrifamestu og pennafærustu mönnum landsins, með Halldór Kiljan Laxness og aðra leiðandi rithöfunda í fararbroddi, ásamt foringjum úr kommúnistahreyfingu millistríðsáranna, en ýmsir þeirra voru afburðasnjallir áróðursmenn, og á þannig menn var hlustað og á þeim tekið mark.

Ég hef aldrei leynt aðdáun minni á HKL sem stórkostlegum rithöfundi og snilldarpenna, enda er það ekki hægt, afburðaskrif hans blasa við og maður les sér til eilífrar ánægju og innblásturs. En hinsvegar er því ekki að neita að hans stjórnmálaskrif og viðhorf frá þessum tímum voru, í ljósi alls, gjarnan hreinlega fáránleg, og þau standast enga skoðun. Það átti honum sjálfum líka eftir að verða ljóst, enda vék hann frá þeim ekki löngu síðar; hann hélt þá ekki lengur fram Sovétáróðri og Stalínsdýrkun eins og hún birtist í bókum eins og „Í Austurvegi“ og „Gerska ævintýrinu“, og raunar sneri hann eftirminnilega baki við þannig skrifum í „Skáldatíma“ (1963).

IV

En það að hann og hans skoðanabræður úr kommúnistahreyfingunum snerust jafn öndverðir gegn Nató og slíku, skýrist þegar að er gáð af því að „línan“ kom alltaf frá Moskvu, og það er í rauninni eins og farsi að skoða afstöðu þeirra og stefnubreytingar á milistríðsárunum og fyrst á eftir, allt eftir því hvernig pípan blés þar eystra.

Um og uppúr 1930 var línan frá Moskvu sú að sósíaldemókratar væru höfuð-andstæðingarnir og fyrir vikið var mikill þungi í slag vestrænna kommúnista gegn stefnumálum jafnaðarmanna; stefnumálum sem þó voru yfirleitt til hagsbóta fyrir láglaunafólk og almenning og allir vinstrimenn hefðu átt að styðja. En með uppgangi nasista í þýskalandi og vegna þeirrar ógnar sem Sovétmönnum fannst stafa af Þýskalandi breyttist stefnan skyndilega: Nú áttu kommúnistar að samfylkja með jafnaðarmönnum gegn fasistaógninni.

Þetta náði auðvitað hingað, leiddi meðal annars til klofnings í Alþýðuflokknum og að Kommúnistaflokkurinn skipti um nafn, fór að heita Sameiningarflokkur alþýðu -Sósíalistaflokkurinn, án þess það breytti neinu sem máli skipti.

Þessi samfylkingarhugmynd varð svo að verðlausum pappír á einni nóttu í hugum Moskvuvaldsins og þar með vestrænna kommúnista með griðasamningi Stalíns og Hitler í ágúst 1939 – Hitler var þá allt í einu talinn skaðlaus, sagður af hérlendum vera kannski eins og geltandi seppi sem óþarfi væri að óttast. Og um sinn urðu eiginlega Englendingar vondu kallarnir í augum íslenskra kommúnista, eins og meðal annars sást í hatrömmum fjandskap Þjóðviljans í garð breska hernámsliðsins hér á landi fyrst um sinn.

Eða þar til Þjóðverjar réðust inn í Sovétríkin 1941 – þá breyttist allt enn á ný og annað hljóð var komið í pípuna.

V

Þetta er ég að rifja upp í svo löngu máli til að varpa ljósi á hina hatrömmu baráttu með sífelldum brigslum um sölu landsins og svik við þjóðina og sem bergmálar nú í sömu tilbrigðum frá andstæðingum við samvinnu fullvalda ríkja í gegnum Evrópusambandið.

Því að enn breyttist hljóðið algerlega hjá hérlendum kommúnistum eftir lok seinna stríðsins þegar Sovét og Vesturveldin hættu að vera bandamenn og Kalda stríðið hófst. Því að þá sögðu þeir lengst til vinstri sem leiddu baráttuna hér á landi að Ísland hefði ekkert að gera við neina vestræna samvinnu: Þeir vildu einfaldlega að við værum í hinu liðinu: Með austantjaldsríkjunum.

Þetta sást strax þegar gerður var hinn svokallaði Keflavíkursamningur 1946, en hann leiddi til stjórnarslita hér á landi; Sósíalistaflokkurinn var samningnum svo andsnúinn að hann sagði sig úr Nýsköpunarstjórninni svokölluðu.

En um hvað snerist Keflavíkursamningurinn? Jú, um að Bandaríkjamenn mættu hafa aðstöðu og lendingarleyfi, aðallega til millilendinga, á Keflavíklurflugvellinum, sem þeir höfðu lagt á stríðsárunum. Þeim samningi einum fylgdi engin herstöð eða viðvera herliðs, en var Bandaríkjamönnum mikilvægur vegna skuldbindinga þeirra við stríðshrjáða Evrópu, ekki síst Vestur-Þýskaland og Vestur - Berlín, sem þá var eins og eyja inni á hernámssvæði Sovétmanna, og sem þeir ásældust.

Ég talaði um Halldór Laxness áðan, en skáldsögur hans eldast eins og eðalvín, nema kannski margt í Atómstöðinni, en hennar ritunartími er eins nálægt gerð Keflavíkursamningsins og hægt er, og fjallar beinlínis um pólitík síns samtíma. Bókin kom fyrst út snemma árs 1948. Og sagan snýst í stórum dráttum um landráðin sem áttu að hafa verið framin með þeirri gjörð; á síðum hennar er margendurtekið að það eigi að selja landið, það sé verið að selja landið, eða að landið hafi verið selt.

Þrjár stuttar tilvitnanir:

„...þó sannað væri með staðreyndum fyrir augum hans, að til væru þeir menn á Íslandi sem vildu afhenda útlendíngum landsréttindin árið eftir stofnun lýðveldisins, eða eins og það er kallað á nútímamáli: selja landið.“ (Bls. 169)

Og það er hæðst að Keflavíkursamningnum í sama kafla með orðunum:

„í hæsta lagi leyfður suðrá Reykjanesi áníngarstaður fyrir útlenda góðgerðarflokka“ (Bls. 170)

„Sagði forsætisráðherrann ... þá skal ég samt selja mitt land. Þó ég verði að gefa mitt land, skal dollarinn sigra. Ég veit Stalín er gáfaður maður, en hann skal ekki sjá við forsætisráðherra Íslands.“ (bls 80)

Því er maður að rifja þetta upp að það er ekki oft gert í heildarsamhenginu. Og vegna þess hversu fáránlegar og innantómar þessar upphrópanir um svik við þjóðina og sjálfstæðið voru, eftir á að hyggja, og eins og blasir við öllum í dag. Og svo vegna hins hversu asnalegt það í rauninni er að hægrimenn og borgaralegir stjórnmálaflokkar skuli nú standa á öndinni við að endurtaka öll svona fáránleika.

Það er þetta með söguna, harmleikinn og skrípaleikinn og allt það.

VI

Munum eitt: Í lok þessa mánaðar verður ekki kosið um inngöngu, heldur hvort við eigum að ganga úr skugga um það í eitt skipti fyrir öll hvort það muni geta verið fýsilegur kostur. Þetta þarf að minna á því að allskyns menn eru að reyna að ljúga öðru. Og hugsum til þess að ef við myndum skoða þetta núna ofan í kjölinn og gætum svo tekið upplýsta ákvörðun af eða á, þá höfum við svarað spurningunni, afgreitt þetta erfiða álitamál. Og hefðum það ekki hangandi lengur.

Höfum það líka á hreinu að ef við spyrðum fólk í löndum Evrópusambandsins hvort þeirra ríki séu ekki frjáls og fullvalda, þá mun þeim þykja spurningin hlægileg. Öll ríki Evrópusambandsins hafa sín eigin löggjafarþing, sína dómstóla, sínar eigin ríkisstjórnir og sína eigin þjóðhöfðingja.

Eitt heyrir maður frá þeim NEIkvæðustu, og það er að ef þjóðin greiði atkvæði gegn ríkisstjórninni í þessu máli muni hún neyðast til að segja af sér. Sömu hugleiðingar mátti lesa í Reykjavíkurbréfi Moggann síðustu helgi; þar er rifjað upp að þegar kosið var gegn stefnu Bretlandsstjórnar í Brexitkosningunum hafi Cameron forsætisráðherra neyðst til að segja af sér, og að sama muni þá Kristrún í sömu stöðu þurfa að gera einnig.

Að hugsa sér menn sem taka afstöðu til mikilvægra framtíðarmála þjóðarinnar út frá einhverjum veikum vonum um smáskitlega pólitíska skammtímasigra!

Menn reyna að draga löngu dánar sjálfstæðishetjur til vitnis. En hvað halda menn ef til dæmis Jón Sigurðsson verið spurður á þarsíðustu öld hvort honum myndi hugnast að Ísland yrði nákvæmlega jafn sjálfstætt og fullvalda ríki og til dæmis Frakkland, Þýskaland, Holland, Svíþjóð eða Danmörk?

Kjósum Já 29. ágúst. Gefum hinni sálardrepandi NEIkvæðni langt nef.

Höfundur er rithöfundur.