For­eldrar standi eftir „einir, ör­magna og án stuðnings“

Skýrslan kom út í júní en þar kom fram að Ríkisendurskoðun telur innleiðingu farsældarlaga um samþættingu þjónustu við börn ekki hafa verið nægilega vel undirbúna og að hópar barna með fjölþættan og vímuefnavanda skorti enn þjónustu því meiri áhersla hafi verið lögð á samvinnu en að bæta og fjölga úrræðum.

„Ég hef upplifað það sjálf sem foreldri. Nú hefur Ríkisendurskoðun staðfest það sem foreldrar hafa sagt árum saman,“ segir Ingibjörg í aðsendri grein á Vísi í gærkvöldi.

Ingibjörg segir að þegar farsældarlögin hafi verið kynnt fyrst árið 2021 hafi þau átt að vera tímamót í þjónustu við börn.

„Markmiðið var göfugt: að tryggja að börn og foreldrar fengju samþætta þjónustu við hæfi, án hindrana. Fáir myndu deila um mikilvægi þess markmiðs,“ segir Ingibjörg.

Í dag, fjórum árum síðar, hafi Ríkisendurskoðun tekið út innleiðinguna og niðurstaðan sé sláandi.

„Þótt samvinna milli kerfa hafi aukist og nýtt verklag verið innleitt telur Ríkisendurskoðun ekki að forsendur séu til staðar til að ná meginmarkmiði laganna. Fyrir foreldra barna sem þurfa mikla þjónustu kemur þetta ekki á óvart,“ segir hún og að foreldrar barna með geðrænan vanda, taugaþroskaraskanir, fötlun eða vímuefnavanda hafi árum saman setið fund eftir fund með sérfræðingum.

Börnin bíði á meðan kerfið talar saman

Þeir hafi fengið málstjóra, stuðningsteymi og þjónustuáætlanir.

„En á meðan hafa börnin beðið. Beðið eftir greiningu. Beðið eftir meðferð. Beðið eftir úrræðum sem annaðhvort eru ekki til eða eru óaðgengileg vegna endalausra biðlista. Skýrsla Ríkisendurskoðunar staðfestir þessa reynslu. Hún bendir á að farsældarlögin séu fyrst og fremst samvinnulög. Þau bæta samskipti milli kerfa en fjölga hvorki sálfræðingum, stytta biðlista né skapa ný meðferðarúrræði. Þegar þjónustan er ekki til staðar verður samþætting hennar innantóm,“ segir Ingibjörg.

Hún segir það vekja sérstaka athygli að Ríkisendurskoðun telji stöðu þeirra barna sem mestan stuðning þurfa óviðunandi. Það séu börn með fjölþættan vanda, börn með vímuefnavanda, fósturbörn og fötluð börn.

„Með öðrum orðum: þau börn sem síst mega við því að falla á milli kerfa,“ segir Ingibjörg.

Hún segir þó alvarlegustu niðurstöðu skýrslu Ríkisendurskoðunar að þó svo að frá innleiðingu hafi ekki enn verið skilgreindir mælikvarðar sem sýna hvort lögin hafi skilað þeim árangri sem lofað var.

„Eftir fjögur ár getum við því ekki einu sinni svarað því með vissu hvort farsæld barna hafi aukist vegna laganna.“

Sjá einnig: Á leið til Suður-Afríku með syni sína í með­ferð vegna úr­ræða­leysis

Ingibjörg segir hugmyndafræði laganna góða og flestir styðji hana sem starfi með börnum en hún sé í dag lítið annað en „rómantísk saga á blaði“

„… falleg í orði en fjarri raunveruleika þeirra fjölskyldna sem berjast á hverjum degi,“ segir hún og að það sé ekki bara þreytt, heldur þjóð sem vilji kalla sig siðmenntaða til skammar.

Innistæðulausar yfirlýsingar

„Á meðan fólk safnast saman til að mótmæla velferð annarra barna eru börnin okkar bókstaflega að deyja. Samt virðist enginn rísa upp og mótmæla því. Í mínum huga er það tvöfalt siðferði,“ segir Ingibjörg og gagnrýnir „innistæðulausar yfirlýsingar“ stjórnvalda um börn með fjölþættan vanda. Greint var frá því í vikunni að stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga telji ríkið brjóta samkomulag um börn með fjölþættan vanda.

„Við virðumst vera með allt í ólestri þegar kemur að þjónustu við börn. Þjónusta við fötluð börn er ófullnægjandi. Börn með ýmsa fæðingargalla falla á milli skips og bryggju. Geðheilbrigðiskerfið nær aðeins til lítils hluta þeirra barna sem þurfa á þjónustu að halda. Yfir 650 börn bíða eftir einhverfugreiningu og um 2500 börn eftir öðrum greiningum hjá Geðheilsumiðstöð barna. Fíknimeðferðir fyrir ungmenni eru of víða orðnar dýrt leikrit sem skilar litlum sem engum árangri. Og listinn heldur áfram,“ segir Ingibjörg og að reynslan sýni að hvorki ríki né sveitarfélag sé til staðar.

„Þvert á móti er upplifunin sú að í stað hjálpar sé kastað steinum í mann á meðan maður reynir af öllum mætti að bjarga lífi barnsins síns. Þrátt fyrir að lög kveði skýrt á um skyldu ríkis og sveitarfélaga til að veita þessa þjónustu virðist allt gert eins erfitt og mögulegt er. Foreldrar sem eru að berjast fyrir lífi barna sinna fá ekki aðeins litla sem enga aðstoð heldur standa oft eftir einir, örmagna og án þess stuðnings sem þeir eiga rétt á. Þegar maður svo missir heilsuna sjálfur vegna álags fær maður heldur enga hjálp til að rísa á fætur aftur,“ segir Ingibjörg og að reynslan sýni að það sé löngu kominn tími til að framkvæma frekar en að „skrifa falleg lög“.

„Ekki á morgun. Ekki á næsta kjörtímabili. Heldur strax í dag,“ segir Ingibjörg.