Orkan sem skapar verð­mæti

Aukin orkuöflun og ábyrg nýting auðlinda eru ekki markmið í sjálfu sér heldur forsenda lífsgæða, samkeppnishæfni og verðmætasköpunar til framtíðar.

Við heyrum daglega um aukna eftirspurn eftir grænni orku, orkuskipti, uppbyggingu gagnavera, ný tækifæri í atvinnulífi og stöðu Íslands í alþjóðlegri samkeppni. En við getum ekki talað um verðmætasköpun án þess að tala um orku.

Orkuveitan hefur sett fram metnaðarfulla fjárfestingaráætlun til næstu fimm ára. Við ætlum að fjárfesta fyrir um 230 milljarða króna til ársins 2030 í verkefnum sem tryggja orkuöryggi, styrkja innviði samfélagsins og skapa ný tækifæri í orku og loftslagslausnum. Þegar fólk heyrir svona tölu hugsar það oft um eina virkjun eða eitt stórt verkefni en raunveruleikinn er allt annar. Þetta eru hundruð verkefna sem saman byggja upp orkukerfið og innviði samfélagsins.

Þar undir falla nýjar vinnsluholur og niðurdælingarholur, viðhald og efling veitukerfa, uppbygging fyrir orkuskipti og nýsköpunarverkefni sem miða að betri nýtingu auðlinda. Þetta eru verkefni sem sjást sjaldan í fyrirsögnum en halda samfélaginu gangandi á hverjum degi.

Samstarf um virkjun við Hagavatn

Við stöndum líka á mjög áhugaverðum tímapunkti í orkuöflun. Fyrstu rannsóknarboranir í Meitlum á Hellisheiði hafa gefið afar jákvæð merki og komið hefur í ljós 270 gráðu hiti í miklu magni. Það getur reynst verulegt framlag til framtíðar og bætt lífsgæði okkar til muna.

Samhliða þessu horfum við einnig til næsta skrefs í nýtingu jarðhita, djúpborunar. Þar er verið að leita niður á mun meira dýpi en áður, í átt að allt að 400–500 gráðu heitum auðlindum sem gætu gjörbreytt bæði afköstum og nýtingu jarðhitasvæða. Þetta er tæknilega krefjandi og felur í sér meiri áhættu, en ávinningurinn getur orðið margfaldur á við hefðbundnar lausnir. Djúpborun er því ekki aðeins rannsóknarverkefni heldur lykill að því að auka orkuöflun án þess að stækka fótspor okkar á yfirborði.

Við sjáum einnig spennandi möguleika í vatnsafli og höfum þegar stigið fyrstu skrefin í samstarfsverkefnum um þróun á nýjum virkjanakostum. Orkuveitan hefur gengið til samstarfs við Íslenska Vatnsorku, sem heldur á virkjunarkostinum við Hagavatn í sunnanverðum Langjökli. Virkjunarkosturinn er Orkuveitunni að góðu kunnur, enda handhafi rannsóknarleyfis frá 2006 til 2011.

Hagavatnsvirkjun er mjög álitlegur kostur og fellur vel að markmiðum Orkuveitunnar um nýtingu auðlinda í sátt við umhverfið og verður mikilvæg viðbót við aðra raforkuframleiðslu okkar. Farið verður í uppbyggingu Hagavatnsvirkjunar að uppfylltum ákveðnum skilyrðum.

Þá höfum við einnig verið að skoða vindorkukosti og hófum mælingar við Dyraveg í Ölfusi í ágúst 2025. Þessar mælingar hafa gefið mjög jákvæðar vísbendingar um vindauðlind svæðisins. Þrátt fyrir að mælingar sem safnað hefur verið séu enn á tiltölulega skömmu tímabili sýna fyrstu niðurstöður stöðugan og álitlegan vindhraða. Frekari gagnaöflun og úrvinnsla mun skýra betur raunhæfa framleiðslugetu og hagkvæmni svæðisins.

Samfélagið styður aukna orkuöflun

Samfélagið virðist líka skilja þetta vel. Í könnun sem Gallup vann fyrir Orkuveituna telja um 71% almennings að áform okkar um auðlindanýtingu séu mikilvæg til að skapa verðmæti fyrir samfélagið. Hjá fyrirtækjum er stuðningurinn enn meiri, um 75%. Stuðningurinn er stöðugur þvert á atvinnugreinar, stærðir fyrirtækja og landshluta. Fólk sér tengslin milli orkuvinnslu, nýsköpunar, lífskjara og framtíðar Íslands.

Það er ekki að undra. Íslensk heimili greiða aðeins brot af því sem nágrannaþjóðir okkar greiða fyrir húshitun. Íbúar í Svíþjóð, Noregi og Danmörku greiða tvöfalt það sem íslensk heimili greiða og í Finnlandi er munurinn enn meiri.

Við megum ekki gleyma því að við erum í einstakri stöðu. Þetta er afrakstur ákvarðana fyrri kynslóða um að nýta auðlindir af ábyrgð til hagsbóta fyrir samfélagið.

Ég lít svo á að okkur sem treyst er fyrir þessum auðlindum beri skylda til að tryggja og viðhalda þessari stöðu fyrir komandi kynslóðir. Það er er einmitt þess vegna sem við hjá Orkuveitunni höfum sett aukna orkuöflun svo rækilega á dagskrá.

Ristastórt efnahagasmál fyrir Ísland

Það liggja líka gríðarleg tækifæri í betri nýtingu. Ef okkur tekst til dæmis að blanda saman heitu vatni úr tveimur áttum með þeim hætti sem nú er verið að rannsaka innan Orkuveitunnar gæti það bætt nýtingu um allt að 30%. Slíkt væri ekki aðeins tæknilegur áfangi heldur risastórt efnahagsmál fyrir þjóðina. Það sama má segja um nýtingu glatvarma á Grundartanga, þróunnar á hátækni sorpbrennsluveri með SORPU, frekari þróun Carbfix, djúpnýtingu jarðhita og fleiri verkefni sem við erum að skoða innan Orkuveitunnar.

Til þess að svona hlutir geti orðið að veruleika þarf þó meira en vilja og þekkingu innan fyrirtækjanna. Það þarf líka umhverfi sem styður við framþróun.

Það sem er undir er ekki aðeins arðsemi einstakra verkefna eða fjárfestingaráform Orkuveitunnar. Það sem er undir eru lífsgæði komandi kynslóða.

Spurningin er því ekki hvort við getum skapað þau verðmæti sem til þarf.

Spurningin er hvernig við ætlum að gera það, með orkunni sem skapar verðmæti.

Höfundur er forstjóri Orkuveitunnar.