Skilaboðin frá Marco Rubio, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, til Evrópu í ræðu sinni á nýafstaðinni öryggisráðstefnu í München voru hlýlegri en frá varaforsetanum J. D. Vance á sama vettvangi árið áður. Wolfgang Ischinger, formaður ráðstefnunnar, þakkaði honum fyrir hughreystandi orð og bætti við: „Ég er ekki viss um að þið hafið heyrt fólkið í þessum sal anda léttar.“ Þrátt fyrir þetta bar ræðan þess merki að Rubio, líkt og Vance, misskilji Evrópu og sé í afneitun gagnvart þeim ógnum sem steðja að Bandaríkjunum og Atlantshafsbandalaginu.
Árið 2025 sagði Vance að sú ógn sem hann hefði mestar áhyggjur af gagnvart Evrópu væri hvorki Rússland né Kína né aðrir utanaðkomandi gerendur. Heldur væri það „ógnin að innan“, einkum meintar takmarkanir á tjáningarfrelsi. Ummæli hans féllu eins og sprengja í Evrópu. Vikurnar á eftir styrktist ímynd Vance sem helsta gagnrýnanda Evrópu innan Trump-stjórnarinnar, meðal annars vegna hlutverks hans í harðvítugu rifrildi við Volodymyr Zelensky, forseta Úkraínu, í Hvíta húsinu og í svonefndu Signalgate-máli, þar sem hann skrifaði: „Ég hata einfaldlega að þurfa enn og aftur að bjarga Evrópu.“
Rubio tók hins vegar að sér hlutverk hins diplómatíska „góða lögreglumanns“ og lagði í München áherslu á söguleg og menningarleg tengsl Evrópu og Bandaríkjanna. Hann sagði: „Við viljum bandamenn sem eru stoltir af menningu sinni og arfleifð, sem skilja að við erum erfingjar sömu miklu og göfugu siðmenningar og sem, ásamt okkur, eru viljugir og færir um að verja hana.“ Hann undirstrikaði sameiginlegan uppruna og bætti við: „Við munum ávallt vera barn Evrópu.“
Stærsta geópólitíska saga samtímans – fyrir utan Trump sjálfan – er sívaxandi samhæfing og samstarf Rússlands, Kína og Norður-Kóreu.
Rubio reyndi jafnframt að setja „beinskeytta“ nálgun Donalds Trumps í samhengi við það sem hann kallaði göfugt verkefni „endurnýjunar og endurreisnar“, nauðsynlegt bæði fyrir Atlantshafsbandalagið og Evrópu sjálfa. „Við í Ameríku höfum engan áhuga á að vera kurteisir og skipulagðir umsjónarmenn stýrðrar hnignunar Vesturlanda,“ sagði hann. Að mati Rubio hefur Evrópa haft of mikla trú á opnum landamærum og alþjóðastofnunum, á meðan hin raunverulega vörn sem tryggir skipan alþjóðakerfisins felist í hörðu valdi og þeim hernaðarlegu fjárfestingum sem það kallar á.
Sú frásögn að Trump sé að bjarga Evrópu frá skammsýnni friðarhyggju og almennri deyfð heyrist reglulega, meðal annars frá Evrópubúum á borð við framkvæmdastjóra NATO, Mark Rutte, en hún stenst tæpast skoðun.
Á sviði varnarmála hefur Evrópa verið að vígvæðast að nýju hratt síðasta áratuginn. Aðildarríki NATO utan Bandaríkjanna juku árleg varnarútgjöld sín um 70 milljarða Bandaríkjadala á fyrra kjörtímabili Trumps og síðan um 190 milljarða dala í forsetatíð Joe Biden. Þessi aukning var að stórum hluta svar við vaxandi hernaðarógn frá Rússlandi, en hún sýnir einnig að Evrópuríki voru þegar farin að axla aukna ábyrgð á eigin vörnum löngu áður en Trump var endurkjörinn.
Það er einnig rangt að halda því fram að Evrópa hafi útvistað vörnum Úkraínu yfir á Bandaríkin, en mesti fjárhagslegi stuðningurinn hefur komið frá ríkjum álfunnar. Samkvæmt gögnum Kiel Institute for the World Economy úthlutaði Evrópa meira en 132 milljörðum evra í aðstoð til Úkraínu frá janúar 2022 til desember 2024, samanborið við 114 milljarða evra frá Bandaríkjunum. Fjárframlög Evrópu, bæði til mannúðar- og hernaðarmála, hafa síðan aukist enn frekar frá því að Trump tók aftur við embætti snemma árs 2025 á meðan Bandaríkin hafa látið af öllum fjárhagsstuðningi sínum.
Jafnvel áður en Trump sneri aftur til valda hafði stefna Evrópusambandsins í hælisleitendamálum færst í átt til harðari landamæragæslu, hraðari afgreiðslu umsókna og aukinnar áherslu á að meta umsóknir um hæli áður en fólki væri hleypt inn í sambandið. Þá hefur ESB jafnframt tekið skref í þá veru að takmarka kínverskar fjárfestingar, styðja útflutningstakmarkanir Bandaríkjanna á háþróuðum örflöguframleiðslubúnaði til Kína og gera aðildarríkin minna háð kínverskum aðfangakeðjum.
En meginvandinn var ekki það sem Rubio misskildi um Evrópu. Það var miklu fremur hvað hann kaus að tala ekki neitt um í ræðu sinni.
Stærsta geópólitíska saga samtímans – fyrir utan Trump sjálfan – er sívaxandi samhæfing og samstarf Rússlands, Kína og Norður-Kóreu. Ráðamenn í Peking og Pyongyang taka nú virkan þátt í stórstyrjöld í Evrópu. Kína styður Rússland við að endurbyggja herafla sinn og Norður-Kórea hefur sent bæði vopn og hermenn. Rússland hefur endurgoldið greiðan með því að veita báðum ríkjum verðmæta hernaðartækni og þekkingu. Háttsettir bandarískir embættismenn og fulltrúar úr hernum hafa sagt mér að þeir hafi sérstaklega miklar áhyggjur af samstarfi Norður-Kóreu og Rússlands og þeim áhrifum sem það kann að hafa á frið og stöðugleika á Kóreuskaga.
Þessi samstaða meðal einræðisríkja er djúpstæðasta ógnin sem Bandaríkin og bandamenn þeirra, bæði í Evrópu og á Indó-Kyrrahafssvæðinu, standa frammi fyrir. Engu að síður var hvorki minnst einu orði á Rússland né Kína í ræðu Rubio. Hann nefndi ríkin í umræðum eftir ræðuna en skilgreindi þau hvorki sem strategíska keppinauta né beina ógn við Atlandshafsbandalagið. Þetta virðist vera hluti af víðtækara mynstri. Í janúar flutti aðstoðarvarnarmálaráðherra Bandaríkjanna, Elbridge Colby, stóra ræðu í Suður-Kóreu án þess að nefna Norður-Kóreu á nafn. Þetta er farið að minna helst á eitthvað úr bókunum um Harry Potter – ógnina sem má alls ekki tala um.
Það sem er enn alvarlegra er að Trump-stjórnin hefur lýst yfir vilja sínum til að hleypa Rússlandi aftur inn í G7-samtökin og óskað eftir því að bæði Rússland og Kína taki sæti í svokölluðu Friðarráði Trumps. Vladimir Pútín tók jákvætt í hugmyndina, en Kína hafnaði henni. Á sama tíma hafa embættismenn Trumps virst reiðubúnir að fjarlægja sig Evrópusambandinu og afskrifa hið „reglubundna alþjóðakerfi“ sem lítið annað en „skýjaborgir“, þrátt fyrir að Bandaríkin þurfi einmitt á þessum bandamönnum og gildum að halda í því skyni að geta keppt við Kína og haldið aftur af Rússlandi.
Þessi samstaða meðal einræðisríkja er djúpstæðasta ógnin sem Bandaríkin og bandamenn þeirra, bæði í Evrópu og á Indó-Kyrrahafssvæðinu, standa frammi fyrir. Engu að síður var hvorki minnst einu orði á Rússland né Kína í ræðu Rubio.
Á leið sinni til München sagði Rubio við fjölmiðla: „Gamli heimurinn er horfinn“ og „við lifum á nýjum geópólitískum tímum.“ Það er vissulega rétt, en hann virðist ekki skilja af hverju svo er. Hin „gamla skipan“ alþjóðakerfisins er ekki að brostna sökum veikleika og værukærðar Evrópu, eða barnalegs trausts á diplómatískum stofnunum, heldur vegna þess að einræðisríki eru í auknum mæli tilbúin að sameinast um að endurmóta heimsskipanina með valdi. Í slíku umhverfi eru sterk og samstæð bandalög, hernaðarlegur fælingarmáttur og efnahagslegur styrkur lykilatriði.
Með því að verja meginhluta ræðu sinnar í að gagnrýna meinta annmarka og veikleika hjá vinum Bandaríkjanna í stað þess að beina sjónum sínum að hinum raunverulegum ógnum sem steðja frá andstæðingum landsins opinberaði Rubio ekki aðeins gallaða greiningu Trump-stjórnarinnar á hinni geópólitísku stöðu sem er að teiknast upp, heldur einnig einfeldningslega og hættulega stefnu hennar gagnvart því sem – að verulegu leyti þökk sé Trump sjálfum – er að þróast í sífellt varasamara og óstöðugra fjölpóla alþjóðakerfi.
Lausleg þýðing á grein sem birtist eftir Thomas Wright á vefsíðu The Atlantic sunnudaginn 15. febrúar.
Thomas Wright starfar í dag sem sérfræðingur í öryggis- og varnarmálum hjá Brookings-hugveitunni og var áður háttsettur embættismaður á sviði stefnumótunnar í Þjóðaröryggisráði Bandaríkjanna í forsetatíð Joe Biden. Hann er meðal annars höfundur bókarinnar All Measures Short of War: The Contest For the 21st Century and the Future of American Power.
