Áður en þjóðin veitir ríkisstjórninni umboð til að hefja aðildarviðræður hlýtur hún því að eiga rétt á skýru svari við einfaldri spurningu: Hvaða markmið hyggst ríkisstjórnin leggja fram fyrir hönd Íslands í mögulegum viðræðum við Evrópusambandið?
Það er mjög vinsælt að stofna til „ódýrra“ fjárfestinga/viðhalds sem líta vel út á pappírnum einstakt ár, en kosta margfalt meira til lengri tíma í meiri rekstrarkostnaði eða ítrekuðu viðhaldi.
Með linnulausum drónaárásum Úkraínumanna, ört vaxandi verðbólgu og eldsneytisskorti greiðir Rússland sífellt hærra verð fyrir stríðið sem Vladimír Pútín kaus að hefja. Stríðið er hins vegar orðið sjálfur kjarninn í stjórnkerfi Pútíns. Því verður engin leið að varanlegum friði nema með róttækum pólitískum breytingum í Rússlandi.
Þær hindranir sem standa í vegi fyrir erlendri fjárfestingu eru þegar víðtækari hér á landi en í öðrum OECD-ríkjum og á Norðurlöndum. Þótt færa megi rök fyrir því að ný löggjöf um rýni á erlendri fjárfestingu sé réttlætanleg og nauðsynleg í þágu þjóðaröryggis þá skiptir öllu máli hvernig lögunum verður beitt.
Hefðbundið hlutfall virðis á móti hagnaði (VH-hlutfall), sem byggir á tólf mánaða sögulegum raunhagnaði, mælist tæplega 13,2 í júní og hefur hlutfallið ekki verið jafn lágt síðan í júní 2023.
Eitt af því sem haldið er fram þessa dagana er að gangi Ísland í Evrópusambandið og taki í kjölfarið upp evru í stað krónu þá muni kostnaður við að eignast íbúðarhúsnæði lækka.
Fyrirtæki þurfa ekki fleiri gervigreindartilraunir sem enda í kynningum, vinnustofum og hálfkláruðum sýnidæmum. Þau þurfa að velja fá mikilvæg erindi í rekstrinum og breyta þeim.
Efnahagsumhverfið sem við glímum við um þessar mundir – litað af sívaxandi óvissu hvort sem er í íslenska hagkerfinu eða heimshagkerfinu – hefur neytt fjárfesta til þess að nálgast stórar ákvarðanir um fjárfestingar með öðrum hætti en vanalega. Birtingarmyndirnar eru ýmsar. Sem dæmi um eina slíka er ríkari tilhneiging í fyrirtækjakaupum til þess að láta kaupverð ráðast að hluta af árangurstengdum þáttum í rekstri félaga.
Þó svo að skilmálarnir kveði á um að það eigi að vera hægt að ganga úr ESB þá sýnir reynsla Bretlands að það er næstum því ómögulegt að gera slíkt og ESB mun gera allt til þess að hegna þeim sem vilja út.
Líkt og sundmaður í lífsháska gæti Vladimír Pútín Rússlandsforseti gripið til örvæntingarfullra aðgerða til að halda sér á floti.
Sérstakar aðstæður í rekstri banka á Íslandi – há opinber gjöld – lækka ekki einungis arðsemi þeirra, heldur einnig útlánagetu til heimila og fyrirtækja og viðnámsþrótt. Þetta þurfa stjórnvöld að hafa í huga við ákvarðanir um gjaldtöku á innlendum fjármálafyrirtækjum.
Stöðugt, fyrirsjáanlegt og einfalt efnahags- og rekstrar umhverfi er ein mikilvægasta forsenda þess að lítil og meðalstór fyrirtæki geti fjárfest, ráðið fólk og vaxið. Það ætti að ríma vel við nýsamþykkta atvinnustefnu stjórnvalda sem leggur sérstaka áherslu á aukna framleiðni, samkeppnishæfni og nýsköpun.
Þar sem hvert aðildarríki hefur neitunarvald gæti eitt ríki – til dæmis Spánn, sem lýsti andstöðu við verulegar undanþágur – stöðvað samning sem innihéldi slíkar frávikslausnir. Það útilokar í reynd alla möguleika á varanlegum sérlausnum utan kerfisins. Óvissan snýst því aðeins um útfærslu innan kerfisins en ekki um grundvallaratriðin sjálf. Ef samningur næðist yrði hann óhjákvæmilega á forsendum ESB en ekki Íslands.
Trump hefur hagað sér eins og pókerspilari sem er farinn að trúa eigin blekkingum. Hann hét því að leggja eldflaugaiðnað Írans í rúst, afvopna vopnaðar vígasveitir þess á borð við Hezbollah, steypa stjórninni af stóli, velja næsta leiðtoga landsins og ná stjórn á Hormussúndinu. Engu af þessum metnaðarfullu stríðsmarkmiðum var náð.
Kreppa dagsins tekur reglulega yfir allt súrefnið í kerfinu. Þá situr minna eftir fyrir innviði, loftslagsaðlögun, menntun, orkuuppbyggingu eða aðra hægfara uppbyggingarþætti sem ráða þó mestu um stöðu samfélaga til lengri tíma.
Umræðan fer út af sporinu þegar því er haldið fram að andstæðingar aðildarviðræðna vilji ekki sjá matseðilinn. Við vitum nægilega mikið um veitingastaðinn til að vita að hann hentar okkur einfaldlega ekki. Matseðillinn er þekktur og margir Íslendingar hafa komist að þeirri niðurstöðu að réttirnir sem þar eru í boði séu ekki þess virði að greiða fyrir þá það verð sem fylgir aðild. Sú niðurstaða byggir ekki á ótta og ekki á skorti á upplýsingum. Hún byggir á upplýsingum sem liggja fyrir.
Eldsneytisframboð heimsins er mun fjölbreyttara en það var í orkukreppum áttunda áratugarins og hefur því aukið viðnámsþrótt heimshagkerfisins.
Þótt öll ný aðildarríki ESB séu skuldbundin til að taka upp evru má fresta því um óákveðinn tíma. Ríkin sem hafa valið að taka ekki upp evru gera það af því ekki síst að það er pólitískur meirihluti fyrir sjálfstæðri peningastefnu. Þarna virðist meðal annars á ferðinni gildismat sem hverfist um fullveldið og að geta haft ákvörðunarvald yfir efnahagsstefnunni, einkum ef áföll verða.
Hagnaður félaganna sem mynda Úrvalsvísitöluna í Kauphöllinni (OMXI15) hefur aukist umtalsvert á sama tíma og virðishlutföllin hafa lítið breyst.
Í Teheran eru þær tilslakanir sem Bandaríkin virðast tilbúin að veita taldar of góðar til að vera sannar.
Lönd keppa ekki lengur aðeins um að framleiða græna orku. Þau munu líka keppa um að nýta hana rétt. Þar getur næsta samkeppnisforskot Íslands legið. Hvernig orkan er afhent mun skipta jafn miklu máli og hversu mikið er framleitt.
Nýjar sveitarstjórnir hafa fjögur ár til að skila árangri. Ekki sóa þeim í enn eina stefnumótunina eða skipulagsbreytinguna.
Verðandi seðlabankastjóri telur að stöðugar galdraþulur frá bankanum geti gert meiri skaða en gagn fyrir miðlun peningastefnunnar.
Sama spurning blasir við Íslendingum í dag og Norðmönnum árið 1994. Viljum við halda eigin sæti við samningaborðið eða víkja úr því sæti og fela ESB að taka ákvarðanir fyrir okkar hönd? Togstreita Norðmanna og ESB varðandi fiskveiðar í Barentshafi leiðir í ljós kjarnann í þessari spurningu.
Gengi ESB að kröfum um forræði og yfirráð Íslands yfir auðlindum snerist málið ekki lengur um af hverju Ísland ætti ekki erindi í ESB nema að uppfylltum skilyrðum. Þess í stað kæmi að þeirri grundvallarspurningu af hverju Ísland ætti erindi í ESB; hvaða íslenskir hagsmunir kalli á aðild. Ein leið til að átta sig á því er að skoða af hverju fyrri umsóknarríki um aðild sóttust eftir að komast í ESB.
Frá því að Vladimir Pútín hóf allsherjarinnrás sína í Úkraínu fyrir meira en fjórum árum hefur honum ekki aðeins mistekist að ná þeim hernaðarlega sigri sem hann þráði. Hann hefur einnig grafið undan fjölmörgum samböndum og tengslum sem hann eyddi áratugum í að byggja upp, með þeim afleiðingum að Rússland er nú einangraðra en á nokkrum tíma síðan á fyrstu árum bolsévikabyltingarinnar.
Bandaríkin geta hvorki snúið við né stjórnað afleiðingunum af því að tapa þessu stríði við Íran.
Trump hefur reynt loftárásir, hafnbann og nú síðast óljósar fylgdaraðgerðir til að opna fyrir skipaumferð – en Íran ræður eftir sem áður enn ferðinni á Hormuz-sundi. Aðeins diplómatískar leiðir geta leitt til raunverulegrar lausnar á þessari krísu.
Ísland nýtur aðgangs að innri markaði Evrópu í gegnum EES samninginn án þess að sameiginlega fiskveiðistefnan taki gildi hér á landi. Ágreiningurinn snýst ekki um samstarf við Evrópuríkin heldur um hvar endanlegt ákvörðunarvald yfir íslenskum sjávarauðlindum eigi að liggja.
Hér er óþægilegur sannleikur fyrir stjórnmálamenn í París, Berlín og víðar: Það er að miklu leyti Evrópu sjálfri um að kenna hversu háð hún er Ameríku hf. Áratuga ofregluvæðing hagkerfisins hefur dregið úr samkeppnishæfni og gert fyrirtæki ófær um að keppa við þau bandarísku, sem þegnarnir bjóða svo velkomin.
Smæðin hefur sjaldan fengið að vera afsökun á Íslandi. Við höfum frekar hagað okkur eins og hún sé áskorun sem beri að yfirstíga. Það er ekki sjálfgefið. Margar litlar þjóðir læra að laga væntingar sínar að stærðinni. Við höfum oftar gert hið gagnstæða og hagað okkur eins og stærðin segi ekki alla söguna.
