Trump hefur reynt loftárásir, hafnbann og nú síðast óljósar fylgdaraðgerðir til að opna fyrir skipaumferð – en Íran ræður eftir sem áður enn ferðinni á Hormuz-sundi. Aðeins diplómatískar leiðir geta leitt til raunverulegrar lausnar á þessari krísu.
Ísland nýtur aðgangs að innri markaði Evrópu í gegnum EES samninginn án þess að sameiginlega fiskveiðistefnan taki gildi hér á landi. Ágreiningurinn snýst ekki um samstarf við Evrópuríkin heldur um hvar endanlegt ákvörðunarvald yfir íslenskum sjávarauðlindum eigi að liggja.
Hér er óþægilegur sannleikur fyrir stjórnmálamenn í París, Berlín og víðar: Það er að miklu leyti Evrópu sjálfri um að kenna hversu háð hún er Ameríku hf. Áratuga ofregluvæðing hagkerfisins hefur dregið úr samkeppnishæfni og gert fyrirtæki ófær um að keppa við þau bandarísku, sem þegnarnir bjóða svo velkomin.
Smæðin hefur sjaldan fengið að vera afsökun á Íslandi. Við höfum frekar hagað okkur eins og hún sé áskorun sem beri að yfirstíga. Það er ekki sjálfgefið. Margar litlar þjóðir læra að laga væntingar sínar að stærðinni. Við höfum oftar gert hið gagnstæða og hagað okkur eins og stærðin segi ekki alla söguna.
Ísland þegir í máli sem snýr að sögulegu misrétti og kerfisbundnu órétti sem lifir enn. Ísland segist fylgja alþjóðalögum í einu samhengi en kýs að líta undan þegar Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna kallar eftir réttlæti vegna eins stærsta og afdrifaríkasta glæps mannkynssögunnar. Það vekur spurningar – ekki er hægt að byggja utanríkisstefnu á tveimur andstæðum mælistikum eftir því hvaða mál eru þægileg og hvaða mál eru óþægileg.
Halli á tryggingafræðilegri stöðu lífeyrissjóða nú er einkum tilkominn vegna lakrar ávöxtunar síðustu ár og innistæðulausra verðbóta á réttindi. Til þess að tryggja jafnræði á milli kynslóða þarf lífeyriskerfið að vera sjálfbært, gagnsætt og í jafnvægi til lengri tíma. Það felur í sér að réttindi séu studd raunverulegum verðmætum svo að byrðar eða áhætta sé ekki færð yfir á yngri eða ófæddar kynslóðir með kerfisbundnum hætti.
Frá því að viðmiðið var tekið upp árið 1991 hefur raunávöxtun lífeyrissjóða verið að meðaltali 4,2% og það þrátt fyrir að tæknibóla hafi sprungið, bankar lent í krísu og heimsfaraldur hrellt heimsbyggðina. Það er með öðrum orðum ekki ólíkar byrðar á milli kynslóða þeirra sem mynduðu sjóðina eins og Benedikt Gíslason notar til að þyngja tilgátu sína.
Það mikilvægasta sem þarf að skilja um hina svokölluðu „brjálæðiskenningu“ í utanríkisstefnu er að hún var hönnuð af lúserum fyrir lúsera. Enginn grípur til brjálæðisstefnu þegar hann telur sig vera í yfirburðastöðu. Öflug og farsæl stórveldi leggja áherslu á samkvæmni og fyrirsjáanleika.
Ethan Mollick kennir okkur að horfa á gervigreind sem furðuverkið sem hún er.
Þegar lífeyrissjóðir þurfa að tryggja 3,5% raunávöxtun til langs tíma og greiða út lífeyri með verðtryggingu er eðlilegt að þeir sækist eftir verðtryggðum skuldabréfum í eignasöfn sín. Sú eftirspurn mótar skuldabréfamarkaðinn, hækkar langtímavexti og hefur bein áhrif á kjör heimilanna.
Íslenskur fjármálamarkaður hefur ekki farið varhluta af átökunum við Persaflóa í mars og lækkaði verðlagning innlendra hlutabréfa. Hefðbundið hlutfall virðis og hagnaðar hefur ekki verið lægra síðan í júní 2023.
Viljum við Íslendingar halda áfram að ráða yfir eigin auðlindum, eigin peningamálum, eigin stjórnsýslu og hafa eigin sjálfstæða rödd á alþjóðavettvangi, þar á meðal gagnvart Norðurskautsráðinu, eða breyta stjórnarskránni og framselja fullveldi þjóðarinnar í mikilvægum greinum inn í kerfi þar sem ákvarðanir eru teknar af fulltrúum 27 ríkja?
Nú stendur til að hækka skatta á fjármálafyrirtæki um 6 milljarða króna. Í umfjöllun um málið hefur því verið haldið fram að þegar bankaskattur var lækkaður úr 0,376 prósentum í 0,145 prósent hafi vaxtamunur ekki færst neitt til og bankarnir stungið ávinningnum af 12 milljarða skattalækkun í vasann. Þetta er eins rangt og það getur orðið.
Það er lofsvert markmið að skala upp stærð evrópska fyrirtækja en ekki víst að mildari samkeppnisstefna geri mikið til að bæta stöðuna.
Í Kauphöllinni er eitt fyrirtæki sem malar gull í bókstaflegri merkingu hvað sem segja má um öll hin. Nú hafa sjávarútvegsfyrirtækin þrjú sem skráð eru á markaði – Brim, Ísfélagið og Síldarvinnslan – skilað uppgjöri fyrir síðasta ár og þá vaknar spurningin hvort þau mali gull eins og mörgum hefur verið tíðrætt um.
Það er grundvallaratriði að umsóknarríki sækir ekki á ESB í aðildarviðræðum og setur sambandinu ekki skilyrði. En það ætlar Ísland að gera vegna ríkrar sérstöðu og lykilhagsmuna. Jafnframt er grundvallaratriði að ESB byggir á meginreglum um samþættingu og einsleitni aðildarríkjanna. Sambandið er því í aðalatriðum ekki gert fyrir sérstöðu.
Donald Trump hugsar ekki með strategískum hætti. Hann hugsar heldur ekki í sögulegu eða landfræðilegu samhengi, né heldur á rökréttan hátt. Hann tengir ekki saman ákvarðanir sem hann tekur einn daginn við atburði sem eiga sér stað vikum síðar. Hann veltir því ekki fyrir sér hvernig hegðun hans á einum stað hefur áhrif á viðbrögð annarra á öðrum stöðum.
Umræðan um að Ísland geti gengið í Evrópusambandið en samt haldið sjávarútveginum utan við sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna minnir á dæmisöguna um manninn sem ætlaði að færa stóran stein úr veginum. Vinur hans benti honum á að steinninn væri óhreyfanlegur sökum stærðar og hélt áfram göngu sinni, en sá þrjóski hélt áfram að lemja steininn og berja, ýta við honum og bölva en allt kom fyrir ekki.
Gögn síðustu ára sýna skýrt að lóðaskortur og úrelt skipulag á höfuðborgarsvæðinu er að loka húsnæðismarkaðnum fyrir sífellt stærri hluta yngri kynslóða. Þegar við horfum núna upp á yfirvöld skipulagsmála hækka jafnt en hratt þröskuldinn til að eignast fyrstu íbúð er á sama tíma verið að draga verulega úr möguleikum hins almenna Íslendings á að byggja upp sjóð til að auka öryggi og lífsgæði á efri árum.
Margir hafa bent á að gervigreind muni leiða til aukinnar framleiðni, nýrra tækifæra og hraðari hagvaxtar. Það er líklega rétt til lengri tíma. En saga tækniframfara sýnir einnig að slíkar breytingar geta haft djúpstæð áhrif á vinnumarkað og efnahagskerfi og oft gerist það hraðar en fólk gerir sér grein fyrir í upphafi.
Það er umhugsunarvert hvernig oft er talað um fjármál, að þau séu flókið og jafnvel dálítið ógnvekjandi fyrirbæri. Sem þau geta vissulega verið. Tölur, sparnaður, vextir, markaðir og fjárfestingar, virðast mörgum eingöngu tilheyra sérfræðingum í fjármálum, en ekki öðrum. Fjármál eiga samt alls ekki að vera framandi, enda eru þau hluti af daglegu lífi okkar allra.
Það er ekki auðvelt að umbreyta þungum gegnumstreymiskerfum Frakklands og Þýskalands yfir í sjóðasöfnun eins og tíðkast í Danmörku, Hollandi og Svíþjóð. En ávinningurinn yrði mikill. Ef öll ESB-lönd ættu lífeyriseignir að verðmæti 140% af vergri landsframleiðslu þá myndu þessir sjóðir rúma næstum 30 billjónir Bandaríkjadala.
Fjárfestar nefna reglulega geopólitík sem vaxandi áhættu fjármálamarkaða og virðast hafa gert það með réttu. Stigmögnun stríðsátaka á milli Írans og bandalagsþjóðanna Ísraels og Bandaríkjanna hefur valdið því að orkuverð hækkar hratt og bæði hlutabréfa- og skuldabréfamarkaðir hafa lækkað á sama tíma.
Samtala raunhagnaður síðustu tólf mánaða fyrir Úrvalsvísitöluna er svipaður og árið 2022, en hægfara og stöðug aukning verðlagsleiðrétts hagnaðar til lengri tíma endurómar árið 2017.
Álitaefnið er ekki hvort Ísland eigi að eiga samskipti við aðrar þjóðir, heldur hver skuli fara með ákvörðunarvaldið í þeim samskiptum. Spurningin sem lögð var fram árið 1795 lifir því enn. Samstarf við aðrar þjóðir er nauðsynlegt en samruni við yfirþjóðlegt vald er allt annar handleggur. Reynsla sögunnar bendir eindregið til þess að áhyggjur af fullveldi þjóðarinnar hafi ekki alltaf verið ástæðulausar.
Síðastliðinn 12. febrúar dæmdi Landsréttur í máli þar sem stefnandi, Síminn hf., áfrýjaði dómi Héraðsdóms. Að mati stefnanda byggði áfrýjun á ætlaðri rangri ákvörðun og stjórnvaldssekt fjármálaeftirlitsnefndar Seðlabanka Íslands og íslenska ríkisins sem nam 1,2% af ársfjórðungsveltu þess tíma.
Það þarf að einfalda regluverk, tryggja aðgang að áhættufjármagni og skapa menningu sem umbunar áræðni og áhættusækni. Það síðastnefnda, reglugerðarmenningin, gæti þó reynst erfið ef ekki óyfirstíganleg hindrun.
Frasinn „tími er peningar“ er flestum kunnugur. Við notum hann í daglegu tali til að leggja áherslu á skilvirkni eða til að réttlæta hraðann í nútímasamfélagi. Flestir eigna bandaríska stjórnmálamanninum og uppfinningamanninum Benjamin Franklin þessi orð. Hann varaði við því að iðjuleysi væri ekki bara sóun heldur tapaður tekjumöguleiki.
Vandræðagemsar veita lítið skjól.Ef stórir, þolinmóðir fjárfestar sigla risaskipum sínum úr bandarískri höfn gæti dalurinn orðið fyrir verulegum þrýstingi.
Það sem áður hafði áhrif á mikilvægustu forðamynt heimsins er núna smám saman að brotna niður.
Samstaða meðal einræðisríkja er djúpstæðasta ógnin sem Bandaríkin og bandamenn þeirra, bæði í Evrópu og á Indó-Kyrrahafssvæðinu, standa frammi fyrir. Engu að síður var hvorki minnst einu orði á Rússland né Kína í ræðu Rubio.
