Trump hefur hagað sér eins og pókerspilari sem er farinn að trúa eigin blekkingum. Hann hét því að leggja eldflaugaiðnað Írans í rúst, afvopna vopnaðar vígasveitir þess á borð við Hezbollah, steypa stjórninni af stóli, velja næsta leiðtoga landsins og ná stjórn á Hormussúndinu. Engu af þessum metnaðarfullu stríðsmarkmiðum var náð.
Kreppa dagsins tekur reglulega yfir allt súrefnið í kerfinu. Þá situr minna eftir fyrir innviði, loftslagsaðlögun, menntun, orkuuppbyggingu eða aðra hægfara uppbyggingarþætti sem ráða þó mestu um stöðu samfélaga til lengri tíma.
Umræðan fer út af sporinu þegar því er haldið fram að andstæðingar aðildarviðræðna vilji ekki sjá matseðilinn. Við vitum nægilega mikið um veitingastaðinn til að vita að hann hentar okkur einfaldlega ekki. Matseðillinn er þekktur og margir Íslendingar hafa komist að þeirri niðurstöðu að réttirnir sem þar eru í boði séu ekki þess virði að greiða fyrir þá það verð sem fylgir aðild. Sú niðurstaða byggir ekki á ótta og ekki á skorti á upplýsingum. Hún byggir á upplýsingum sem liggja fyrir.
Eldsneytisframboð heimsins er mun fjölbreyttara en það var í orkukreppum áttunda áratugarins og hefur því aukið viðnámsþrótt heimshagkerfisins.
Þótt öll ný aðildarríki ESB séu skuldbundin til að taka upp evru má fresta því um óákveðinn tíma. Ríkin sem hafa valið að taka ekki upp evru gera það af því ekki síst að það er pólitískur meirihluti fyrir sjálfstæðri peningastefnu. Þarna virðist meðal annars á ferðinni gildismat sem hverfist um fullveldið og að geta haft ákvörðunarvald yfir efnahagsstefnunni, einkum ef áföll verða.
Hagnaður félaganna sem mynda Úrvalsvísitöluna í Kauphöllinni (OMXI15) hefur aukist umtalsvert á sama tíma og virðishlutföllin hafa lítið breyst.
Í Teheran eru þær tilslakanir sem Bandaríkin virðast tilbúin að veita taldar of góðar til að vera sannar.
Lönd keppa ekki lengur aðeins um að framleiða græna orku. Þau munu líka keppa um að nýta hana rétt. Þar getur næsta samkeppnisforskot Íslands legið. Hvernig orkan er afhent mun skipta jafn miklu máli og hversu mikið er framleitt.
Nýjar sveitarstjórnir hafa fjögur ár til að skila árangri. Ekki sóa þeim í enn eina stefnumótunina eða skipulagsbreytinguna.
Verðandi seðlabankastjóri telur að stöðugar galdraþulur frá bankanum geti gert meiri skaða en gagn fyrir miðlun peningastefnunnar.
Sama spurning blasir við Íslendingum í dag og Norðmönnum árið 1994. Viljum við halda eigin sæti við samningaborðið eða víkja úr því sæti og fela ESB að taka ákvarðanir fyrir okkar hönd? Togstreita Norðmanna og ESB varðandi fiskveiðar í Barentshafi leiðir í ljós kjarnann í þessari spurningu.
Gengi ESB að kröfum um forræði og yfirráð Íslands yfir auðlindum snerist málið ekki lengur um af hverju Ísland ætti ekki erindi í ESB nema að uppfylltum skilyrðum. Þess í stað kæmi að þeirri grundvallarspurningu af hverju Ísland ætti erindi í ESB; hvaða íslenskir hagsmunir kalli á aðild. Ein leið til að átta sig á því er að skoða af hverju fyrri umsóknarríki um aðild sóttust eftir að komast í ESB.
Frá því að Vladimir Pútín hóf allsherjarinnrás sína í Úkraínu fyrir meira en fjórum árum hefur honum ekki aðeins mistekist að ná þeim hernaðarlega sigri sem hann þráði. Hann hefur einnig grafið undan fjölmörgum samböndum og tengslum sem hann eyddi áratugum í að byggja upp, með þeim afleiðingum að Rússland er nú einangraðra en á nokkrum tíma síðan á fyrstu árum bolsévikabyltingarinnar.
Bandaríkin geta hvorki snúið við né stjórnað afleiðingunum af því að tapa þessu stríði við Íran.
Trump hefur reynt loftárásir, hafnbann og nú síðast óljósar fylgdaraðgerðir til að opna fyrir skipaumferð – en Íran ræður eftir sem áður enn ferðinni á Hormuz-sundi. Aðeins diplómatískar leiðir geta leitt til raunverulegrar lausnar á þessari krísu.
Ísland nýtur aðgangs að innri markaði Evrópu í gegnum EES samninginn án þess að sameiginlega fiskveiðistefnan taki gildi hér á landi. Ágreiningurinn snýst ekki um samstarf við Evrópuríkin heldur um hvar endanlegt ákvörðunarvald yfir íslenskum sjávarauðlindum eigi að liggja.
Hér er óþægilegur sannleikur fyrir stjórnmálamenn í París, Berlín og víðar: Það er að miklu leyti Evrópu sjálfri um að kenna hversu háð hún er Ameríku hf. Áratuga ofregluvæðing hagkerfisins hefur dregið úr samkeppnishæfni og gert fyrirtæki ófær um að keppa við þau bandarísku, sem þegnarnir bjóða svo velkomin.
Smæðin hefur sjaldan fengið að vera afsökun á Íslandi. Við höfum frekar hagað okkur eins og hún sé áskorun sem beri að yfirstíga. Það er ekki sjálfgefið. Margar litlar þjóðir læra að laga væntingar sínar að stærðinni. Við höfum oftar gert hið gagnstæða og hagað okkur eins og stærðin segi ekki alla söguna.
Ísland þegir í máli sem snýr að sögulegu misrétti og kerfisbundnu órétti sem lifir enn. Ísland segist fylgja alþjóðalögum í einu samhengi en kýs að líta undan þegar Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna kallar eftir réttlæti vegna eins stærsta og afdrifaríkasta glæps mannkynssögunnar. Það vekur spurningar – ekki er hægt að byggja utanríkisstefnu á tveimur andstæðum mælistikum eftir því hvaða mál eru þægileg og hvaða mál eru óþægileg.
Halli á tryggingafræðilegri stöðu lífeyrissjóða nú er einkum tilkominn vegna lakrar ávöxtunar síðustu ár og innistæðulausra verðbóta á réttindi. Til þess að tryggja jafnræði á milli kynslóða þarf lífeyriskerfið að vera sjálfbært, gagnsætt og í jafnvægi til lengri tíma. Það felur í sér að réttindi séu studd raunverulegum verðmætum svo að byrðar eða áhætta sé ekki færð yfir á yngri eða ófæddar kynslóðir með kerfisbundnum hætti.
Frá því að viðmiðið var tekið upp árið 1991 hefur raunávöxtun lífeyrissjóða verið að meðaltali 4,2% og það þrátt fyrir að tæknibóla hafi sprungið, bankar lent í krísu og heimsfaraldur hrellt heimsbyggðina. Það er með öðrum orðum ekki ólíkar byrðar á milli kynslóða þeirra sem mynduðu sjóðina eins og Benedikt Gíslason notar til að þyngja tilgátu sína.
Það mikilvægasta sem þarf að skilja um hina svokölluðu „brjálæðiskenningu“ í utanríkisstefnu er að hún var hönnuð af lúserum fyrir lúsera. Enginn grípur til brjálæðisstefnu þegar hann telur sig vera í yfirburðastöðu. Öflug og farsæl stórveldi leggja áherslu á samkvæmni og fyrirsjáanleika.
Ethan Mollick kennir okkur að horfa á gervigreind sem furðuverkið sem hún er.
Þegar lífeyrissjóðir þurfa að tryggja 3,5% raunávöxtun til langs tíma og greiða út lífeyri með verðtryggingu er eðlilegt að þeir sækist eftir verðtryggðum skuldabréfum í eignasöfn sín. Sú eftirspurn mótar skuldabréfamarkaðinn, hækkar langtímavexti og hefur bein áhrif á kjör heimilanna.
Íslenskur fjármálamarkaður hefur ekki farið varhluta af átökunum við Persaflóa í mars og lækkaði verðlagning innlendra hlutabréfa. Hefðbundið hlutfall virðis og hagnaðar hefur ekki verið lægra síðan í júní 2023.
Viljum við Íslendingar halda áfram að ráða yfir eigin auðlindum, eigin peningamálum, eigin stjórnsýslu og hafa eigin sjálfstæða rödd á alþjóðavettvangi, þar á meðal gagnvart Norðurskautsráðinu, eða breyta stjórnarskránni og framselja fullveldi þjóðarinnar í mikilvægum greinum inn í kerfi þar sem ákvarðanir eru teknar af fulltrúum 27 ríkja?
Nú stendur til að hækka skatta á fjármálafyrirtæki um 6 milljarða króna. Í umfjöllun um málið hefur því verið haldið fram að þegar bankaskattur var lækkaður úr 0,376 prósentum í 0,145 prósent hafi vaxtamunur ekki færst neitt til og bankarnir stungið ávinningnum af 12 milljarða skattalækkun í vasann. Þetta er eins rangt og það getur orðið.
Það er lofsvert markmið að skala upp stærð evrópska fyrirtækja en ekki víst að mildari samkeppnisstefna geri mikið til að bæta stöðuna.
Í Kauphöllinni er eitt fyrirtæki sem malar gull í bókstaflegri merkingu hvað sem segja má um öll hin. Nú hafa sjávarútvegsfyrirtækin þrjú sem skráð eru á markaði – Brim, Ísfélagið og Síldarvinnslan – skilað uppgjöri fyrir síðasta ár og þá vaknar spurningin hvort þau mali gull eins og mörgum hefur verið tíðrætt um.
Það er grundvallaratriði að umsóknarríki sækir ekki á ESB í aðildarviðræðum og setur sambandinu ekki skilyrði. En það ætlar Ísland að gera vegna ríkrar sérstöðu og lykilhagsmuna. Jafnframt er grundvallaratriði að ESB byggir á meginreglum um samþættingu og einsleitni aðildarríkjanna. Sambandið er því í aðalatriðum ekki gert fyrir sérstöðu.
Donald Trump hugsar ekki með strategískum hætti. Hann hugsar heldur ekki í sögulegu eða landfræðilegu samhengi, né heldur á rökréttan hátt. Hann tengir ekki saman ákvarðanir sem hann tekur einn daginn við atburði sem eiga sér stað vikum síðar. Hann veltir því ekki fyrir sér hvernig hegðun hans á einum stað hefur áhrif á viðbrögð annarra á öðrum stöðum.
