Púslið sem vantar í á­kall leikskólastjóra í Reykja­vík

Í bréfi leikskólastjóra til borgaryfirvalda 3. febrúar sl. er lýst yfir vonbrigðum með að svokölluð Reykjavíkurleið í leikskólamálum hafi ekki gengið í gildi um áramót. Ekkert hafi þokast í að fá aðgerðir frá borginni eftir að borgin samdi við stéttarfélög starfsfólks leikskóla um styttri vinnuviku. Leikskólastjórar, kennarar og leiðbeinendur hverfi til annarra sveitarfélaga þar sem brugðist hafi verið við áskorununum af meiri festu.

Ákall leikskólastjórnenda um aðgerðir er réttmæt. Jafnvel í leikskólum sem eru vel mannaðir má lítið út af bregða til að skipulagið fari á hliðina og það getur verið háð mínútum. Orðalagið hernaðarskipulag hefur verið notað af minna tilefni.

Hins vegar er líka ábyrgðarhluti að kalla eftir því að tillögur gangi í gegn sem fela í sér varasamar grundvallarbreytingar á almennum leikskólum. Reykjavíkurleiðin gengur nefnilega út á að þvinga foreldra með fjárhagslegum refsingum og tekjutengingum til að stytta vistunartíma barna sinna. Kostnaðarsamir skráningardagar og skráningarstundir auka bæði á andlegt og fjárhagslegt álag foreldra, sem eru þegar að ganga í gegnum eitt viðkvæmasta skeið lífsins.

Græna grasið í hinum sveitarfélögunum

Dæmi eru um sveitarfélög sem hafa með mildi og varfærni breytt skipulagi leikskólanna til að mæta áskorunum vegna styttingar vinnuvikunnar. Þau eru þó fleiri sem hafa gert hitt, að keyra í gegn illa ígrundaðar breytingar sem valda skaða hvar sem borið er niður. Í Kópavogi lýsa foreldrar óánægju, álagi og stressi, mæður í meira mæli en feður.Á Akureyri fjölgaði foreldrum leikskólabarna í hópi þeirra sem þarfnast matargjafa fyrir jól eftir að breytingar á leikskólagjöldum og -þjónustu voru innleiddar þvert á mótmæli helstu stéttarfélaga á svæðinu. Tekjutengingar gera að verkum að foreldrar sem þarfnast aukaaurs, til dæmis til að halda jól, geta ekki tekið að sér aukavinnu, því þá hækka leikskólagjöldin á móti.Síðan eru það öll einstaklingsdæmin. Einstæða móðirin sem starfaði sem verkstjóri í litlu bæjarfélagi þegar ákveðið var að loka leikskólum kl. 14 einn dag í viku. Henni var einfaldlega tjáð að hún gæti valið á milli vinnunnar og þess að sækja barnið sitt. Amman sem er hætt að geta verið með barnabörnunum á sínum eigin forsendum því hún er komin í það hlutverk að sækja á leikskólann oft í viku til að dóttir hennar og tengdasonur geti látið daglega lífið ganga upp, praktískt séð og peningalega. Konan sem sótti um vinnu hjá sveitarfélaginu sínu og óskaði þess að fá vinnutíma sem gerði henni kleift að greiða viðráðanleg leikskólagjöld í sama sveitarfélagi, og fékk þvert nei. Í síðustu viku ræddi ég við mann af erlendum uppruna sem vinnur í einkafyrirtæki og eiginkona hans á Landspítala. Þau kynntu sér tillögur Reykjavíkurborgar og sáu fram á það að hún þyrfti að minnka við sig vinnu, einmitt á þeim vinnustað þar sem mönnunaráskoranir eru hvað mestar. Svona lítur græna grasið hinum megin út í raun og veru.

Hernaðarskipulagið fært inn á heimilið

Leikskólar eru mikilvægar mennta- og uppeldisstofnanir og leikskólastjórar eiga skilið fullan stuðning í að efla þá þætti starfseminnar. En tilvist leikskólanna verður aldrei slitin úr samhengi við samfélag og vinnumarkað. Leikskólar eru líka íverustaður barna á meðan foreldrar sinna vinnu og þar með grunnforsenda mikillar atvinnuþátttöku og jafnréttis kynjanna. Þær grundvallarbreytingar sem eru að verða á þjónustu leikskóla í fjölda sveitarfélaga geta haft víðtæk samfélagsleg áhrif. Þorri stéttarfélaga í landinu hefur varað við þessum breytingum, bæði vegna beinna áhrifa á félagsfólk og vegna samfélagslegra áhrifa. Því miður hafa of margar sveitarstjórnir ekki hlýtt á þau varnaðarorð og það er áríðandi að Reykjavíkurborg falli ekki í sömu gryfju.

Það er ekki nýlunda að leikskólar séu opnir fleiri stundir í viku en starfsfólk vinnur. Einhvern tímann voru til leikskólar sem voru opnir í tólf klukkustundir á dag og fyrir ekki löngu síðan voru leikskólar í Reykjavík að jafnaði opnir til kl. 17. Þar kemur að lykilmálinu í ákalli leikskólastjóra, því sem ætti að vera megin viðfangsefnið, það er að leikskólarnir geti mannað sig í samræmi við vistunartíma barna, frekar en að stytta vistunartíma barnanna með framgreindum afleiðingum. Því það eina sem það gerir er að færa álagið og hernaðarskipulagið af herðum leikskólastjórnenda beint yfir á herðar foreldra. Að halda því fram að slíkt sé börnum fyrir bestu er fráleitt, hagsmunir og líðan barna geta aldrei verið slitin úr samhengi við hagsmuni og líðan foreldra þeirra.

Svik við kjarasamninga

Þær grundvallarbreytingar sem hafa orðið á starfsemi leikskólanna hafa allar gerst á milli kosninga. Enginn stjórnmálaflokkur fór fram í kosningum með áform um að breyta þjónustu leikskólanna og snarhækka leikskólagjöld. Þvert á móti skuldbundu sveitarfélögin sig til þess í tengslum við kjarasamninga sem voru undirritaðir 2024 að auka ekki álögur á barnafjölskyldur. Enn fremur stóð til að gera líf barnafjölskyldna betra á tímabili kjarasamninga, meðal annars með brúun bilsins milli fæðingarorlofs og leikskóla. Hinar hækkandi leikskólagjaldskrár sveitarfélaganna eru svik við kjarasamningana og svik við barnafjölskyldur í landinu.

VR er stærsta stéttarfélag barnaforeldra á Íslandi og við höfum sent inn vel ígrundaðar athugasemdir við Reykjavíkurleiðina. Við óskuðum einnig eftir fundi með hópnum sem vann tillögurnar en fengum aðeins að hitta hluta hans. Sjaldan hef ég upplifað jafn slaka áheyrn og nánast virðingarleysi gagnvart því félagsfólki VR sem þarna á hags að gæta. Fundið var að því að við kæmum ekki með tillögur til úrbóta samhliða gagnrýni okkar, sem við reyndar gerðum, og þegar við óskuðum eftir gögnum til að geta sett fram tillögur var fyrst sagt að það væri bara á færi sérfræðinga að fara yfir þau en síðan að við myndum fá þau send, sem við fengum aldrei. Það var skýrt að hagsmunir vinnandi foreldra og gildandi kjarasamningar höfðu að litlu, jafnvel engu, leyti verið teknir með í reikninginn af kjörnum fulltrúum

Á borgarfulltrúum hvílir mikil ábyrgð. Kosningar eru handan við hornið og mörg þeirra eru með lítið eða laskað umboð. Krafa leikskólastjórnenda um að borgin keyri í gegn grundvallarbreytingar á leikskólum í Reykjavík örskömmu fyrir kosningar er bæði ósanngjörn og ólýðræðisleg. Krafa þeirra um aðgerðir hefur hins vegar alltaf verið sanngjörn og við í VR stöndum með henni. Og hafi borgaryfirvöldum tekist að finna leiðir sem taka stöðu foreldra með í reikninginn og ógna ekki almennum leikskólum, þá verðum við fyrst til að styðja við þær.

Höfundur er formaður VR.