Kjarnavopnvædd klerkastjórn sé ógn við Norður­lönd

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra ræddi stigmögnun átaka Vesturlanda og Írans undanfarna daga, sem fór í nýjar hæðir í nótt þegar Bandaríkin gerðu loftárásir á kjarnorkuinnviði í landinu, í kvöldfréttum Sýnar.

„Ég vona að [Íranar] fari varlega og við fáum þessar þjóðir að samningaborðinu. Þar leika Bandaríkin lykilhlutverk og ég er enn bjartsýn á það, þrátt fyrir atburði næturinnar, að það verði hægt. En það verður að skapa þrýsting, stór sem lítil lönd verða að skapa þennan þrýsting með því að vera mjög skýr: Það verður að virða alþjóðalög og það þarf að fara að samningaborðinu,“ segir hún.

Tími viðræðna liðinn

Bandaríkjamenn hafa lýst því yfir að þeir hafi eyðilagt kjarnorkuáætlun Írans, með umfangsmiklum árásum á kjarnorkurannsóknarstöðvar í landinu í nótt. Aðgerðin, sem fengið hefur viðurnefndið Miðnæturhamar, var stærsta verkefni B-2 sprengjuflugvélasveitanna frá árinu 2001.

Á blaðamannafundi varaði varnarmálaráðherra Bandaríkjanna Írani við því að svara fyrir sig, og sagði Bandaríkin þá myndu bregðast við með enn öflugri árásum. Á fundinum kom fram að fleiri flugvélar hafi flogið yfir Íran heldur en hafi verið notaðar. Alls hafi fjórtán sprengjum verið sleppt á tvær kjarnorkurannsóknarmiðstöðvar Írans auk þess sem kafbátur hersins sendi eldflaugar á þá þriðju. Bandaríkin vildu þó ekki í stríð við Íran.

Sjá einnig: Vísir hefur fylgst með öllum vendingum dagsins í vaktinni sem sjá má með því að smella hér.

„Eins og Trump forseti hefur sagt sækjast Bandaríkin ekki eftir stríði en ég vil tala alveg skýrt: Við munum bregðast við fljótt og af ákveðni þegar fólkinu okkar, bandamönnum eða hagsmunum er ógnað. Íranar ættu að hlusta á Bandaríkjaforseta og vita að honum er alvara,“ sagði Pete Hegseth varnamálaráðherra Bandaríkjanna á blaðamannafundi í dag.

Írönsk stjórnvöld hafa hins vegar sagt skaðann minni en Bandaríkin haldi fram, þar að auki geti Bandaríkin ekki svipt Írani vitneskju sinni og hugviti á sviði kjarnorkumála, en árásirnar voru gerðar með það yfirlýsta markmið að koma í veg fyrir að Íranir kæmur sér upp kjarnavopnum. Engu að síður hafi Bandaríkjamenn gengið allt of langt.

„Það eru engin rauð strik sem þeir hafa ekki farið yfir. Og það síðasta, og hættulegasta, átti sér stað í nótt þegar þeir fóru yfir mjög stórt rautt strik með því að ráðast á kjarnorkuinnviði. Ég veit ekki hversu mikið pláss er eftir fyrir viðræður. Við erum nú að reikna út tjónið,“ lét Abbas Araghchi utanríkisráðherra Írans hafa eftir sér í dag.

Diplómatík eina leiðin til sátta

Þorgerður Katrín undirstrikar mikilvægi viðræðna. Sáttir náist ekki með vopnaskaki.

„Við óttumst eins og aðrar þjóðir að þetta leiði til stigmögnunar átaka en undirstrikum um leið að lausnin á þessum átökum fyrir botni Miðjarðarhafs, hvar sem þau eru, er ekki í gegnum hernaðarvald, ekki í gegnum vopnavald heldur í gegnum samningaviðræður. Það er lykilatriði núna að þessar diplómatísku leiði fari að fúnkera. Um leið, út af árásum Ísraela á Íran, verðum við líka að hafa hugfast að Íranar hafa verið að reyna að koma sér upp kjarnavopnum og það eitt út af fyrir sig er ógn við Miðausturlönd og ógn við heiminn,“ segir hún.

Hún segir mikilvægt að úr stöðunni spilist ekki þannig að óvinir Vesturlanda hagnist á henni. Þar nefndi hún til dæmis hækkun olíuverðs sem kæmi sér vel fyrir stríðsrekstur Pútíns Rússlandsforseta í Úkraínu en íranska þingið greiddi í dag atkvæði með því að loka Hormússundinu en um það er fimmti hluti allrar olíu heimsins fluttur.

Mikilvægt að gleyma ekki Úkraínu

Utanríkisráðherra tekur undir með finnskum kollega sínum að kjarnorkuvopnvædd klerkastjórn sé ógn við Vesturlönd öll.

„Ég tel þetta ekki leysast nema með því að Bandaríkin komi öflugt að þessu. Ekki með því að fara í þessar árásir heldur að þau setjist núna að samningaborðinu. Bandaríkjaforseti hefur sagt að ástæðan fyrir þessum árásum var ekki að koma klerkastjórninni frá, þó ég vildi gjarnan sjá hana frá, heldur miklu frekar að ráðast að þeim stöðum sem að við vitum að Íranir eru að auðga úran,“ segir hún.

Eru þessi viðbrögð Bandaríkjastjórnar skiljanleg?

„Við erum að horfa upp á þessa ógn og það hefur ekki gengið nægilega vel að fá Írana til að segja afdráttarlaust að þeir ætli ekki að halda áfram að auðga úran til að ná í kjarnavopn. Það er algjört lykilatriði fyrir okkur á Vesturlöndum að halda þeim þrýstingi upp.“

„Það er leiðtogafundur NATÓ í næstu viku í Hag. Það sem má ekki gerast er að fókusinn fari alveg yfir á þetta. Það er líka stríð í Úkraínu. Það er líka neyðarástand á Gasa. Við megum ekki fita púkann á fjósbitanum sem Pútín er með því að hækka olíuverð og gleyma Úkraínu. Við verðum að standa áfram með Úkraínu. Þar er undir friður friður, öryggi og frelsi Evrópu,“ segir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra.