Um hælisleitendur og atburði liðinnar viku

Í vikunni sem leið átti að vísa úr landi tveimur hælisleitendum með tilvísun í Dyflinnarreglugerðina. Í vikunni á undan var einn hælisleitandi sendur úr landi. Þetta var gert án þess að taka nokkuð tillit til aðstæðna þessa fólks sem allt er gift Íslendingum. Það átti að senda þau úr landi hvað sem öðru líður af því að þeirra mál falla undir Dyflinnarreglugerðina. Samkvæmt þeirri reglugerð getur Íslenska ríkið sent hælisleitendur aftur til þess lands innan Evrópusambandsins sem þau komu til fyrst. Vegna landfræðilegrar legu Íslands falla næstum því allar umsóknir um hæli hér á landi undir Dyflinnarreglugerðina. Hún hefur verið notuð trekk í trekk svo árum skiptir sem tæki Útlendingastofnunnar og Innanríkisráðuneytis til að fría sig þeirri ábyrgð að taka siðferðilega og málefnalega afstöðu í málum hælisleitenda.

Ég tek undir með heimspekingnum Hönnuh Arendt sem sagði: „Skrifræði er versta form harðstjórnar.“ Það er af því að skrifræðið fríar einstaklinga sem vinna innan þess frá því að taka siðferðilega afstöðu og ábyrgð á ákvörðunum sínum. Innan skrifræðisins er manneskjan smættuð niður í nafn og kennitölu, stak í kerfi sem þekkir ekki umhyggju eða góðmennsku. Hversu margar manneskjur verða hér árlega að bráð Dyflinnarreglugerðar-skrifræðinu? Hvað þarf margar sjálfsíkveikjur eða hungurverkföll áður en ómennska kerfisins verður öllum sýnileg? Hvenær verður fyrsta dauðsfallið?

Útlendingastofnun er einstaklega ógagnsæ stofnun sem virðist fá afskaplega lítið aðhald. Allar ákvarðanir varðandi hælisleitendur eru teknar á bak við luktar dyr og enginn getur sett út á það vinnuferli og þau viðmið sem þar eru notuð. Gagnsæi í vinnuferlum lýðræðislegra stofnanna er grundvallaratriði til þess að geta veitt þeim stofnunum eðlilegt aðhald.

Í seinustu viku brutust út mótmæli þegar Izekor Osazee var fyrirvaralaust handtekin í aðdraganda þess að vísa átti henni úr landi. Mótmælin drógu að fjölmiðla og vörpuðu ljósi á ranglæti kerfisins. Það eitt og sér var nægjanlegt aðhald að Útlendingastofnun til þess að málið var endurskoðað. Þegar málið var dregið upp á yfirborðið var allt í einu tekið tillit til mannlegra sjónarmiða. Skrifræðið var ekki lengur alsráðandi.

Það er kominn tími til þess að íslenska ríkið endurhugsi frá grunni stefnu sína í málefnum hælisleitenda. Það er kominn tími á opnar og lýðræðislegar stofnanir til að sjá um þessi mál. Stofnanir sem fá viðunandi aðhald frá almenningi og fjölmiðlum. Fyrsta skrefið í þá átt gæti verið viðleitni Innanríkisráðuneytis og Útlendingastofnunnar til að gera opinbera þá stefnumótunarvinnu sem fara átti fram þar í kjölfar mótmæla eftir fangelsun Osazee. Það er eðlileg lágmarkskrafa í lýðræðissamfélagi að það sé til skrifleg stefna í þessum málaflokki og að sú stefna fái opinbera gagnrýni og umræðu.