Svarað á sama máli

Nýverið átti ég gott samtal við erlenda nemendur mína sem eru fullorðið fólk á talþjálfunarnámskeiði í íslensku. Í þessu samtali kviknaði á fjölmörgum perum í kollinum á okkur um mannlegt eðli. Í mannlegu eðli leynast margar ólíkar tilfinningar og þær geta einkennst meðal annars af meðvirkni en einnig samkennd. Plús allar hinar sem við förum ekki inn á hér.

Samlandar mínir, Íslendingar, eru margir hverjir nokkuð meðvirkir og oft verið talað um Ísland sem meðvirka þjóð. Við þykjum einnig oft á tíðum fljót að gleyma en kannski blessunarlega erum við upp til hópa ekkert alltof langrækin. En það er önnur saga.

Umræðuefnið með þátttakendunum á íslenskunámskeiðinu beindist að þeim hvimleiða ávana Íslendinga að svara útlendingum á ensku sem eru að spreyta sig á hinu íslenska ylhýra. Ég horfði í augun á fólkinu þennan morgun, sem er meðal annars komið alla leið frá Nepal, Filipseyjum, Bandaríkjunum og Póllandi. Öll höfðu þau sína sögu að segja af mis-vel-heppnuðum tilraunum til að tjá sig á íslensku við mismunandi aðstæður en var svarað á ensku. Ég hvatti þau einlæglega til að halda ótrauð áfram þessari „baráttu“ því hún myndi skila sér á endanum. En þetta hlýtur að vera lýjandi. Og vitiði ég get sjálf skrifað undir að svo sé, þó hún sé einungis örlítið brot af reynslu míns fólks.

Árið 2014 fór ég ásamt samstarfskonu minni í vinnuferð til Stokkhólms. Fjórða kvöldið okkar fórum við stöllur á huggulegan ítalskan veitingastað þar sem starfsfólkið var ítalskt en það talaði sænsku. Sjálf tala ég ágætis sænsku eftir að hafa búið í Svíþjóð í rúm sex ár. Kannski örlar enn á gautaborgskum hreim með dassi af íslenskubroti þar sem áratugur er liðinn frá flutningum heim.

Þá var komið því að greiða fyrir matinn. Ég sagði þjóninum (á sænsku auðvitað) hvar við sátum. Hann svarði mér á ensku og það kom mér á óvart þar sem ég vissi að hann talaði lýtalausa sænsku! Þvínæst segi ég honum, áfram á sænsku, að við vorum ánægðar með matinn og staðinn. Sami þjónn svarar mér á ensku og ég finn fyrir pirringi vakna innra með mér. Gef mig þó ekki og held áfram einhverju sænsku smátali. Hann segir „please be welcome again“ þegar við hverfum út um dyrnar.

Næst þegar þú finnur þig í þeirri stöðu að mæta útlendingi sem talar mál sem rúmlega þrjúhundruð þúsund manns í heiminum tala, viltu þá hugsa þig tvisvar um áður en þú svarar. Ef viðkomandi leggur það á sig að tala við þig á íslensku þá get ég lofað þér því að það er farsælast að svara viðkomandi á íslensku. Æfingin skapar jú meistarann ekki satt?