Pattstaða í Berlín

"Engin völd fyrir neinn." Með þessu kjörorði stjórnleysingja túlkaði stjórnmálaskýrandi þýzka vikuritsins Der Spiegel dóm kjósenda í þingkosningunum í Þýzkalandi á sunnudag. Þeir kusu stjórn jafnaðarmanna og græningja frá völdum en færðu stjórnarandstöðunni ekki umboð til að mynda nýja stjórn. Pattstaða er komin upp í þýzkum stjórnmálum og ljóst að erfitt mun reynast að mynda starfshæfan stjórnarmeirihluta. Þótt kristilegu flokkarnir, Kristilegir demókratar (CDU) og systurflokkurinn í Bæjaralandi, Kristilega sósíalsambandið (CSU), fengju flest atkvæði og flesta þingmenn kjörna, reyndist fylgi þeirra mun minna en kosningaspár höfðu gert ráð fyrir. Samkvæmt bráðabirgðaúrslitum sem kjörstjórn birti í gær fengu kristilegir 225 þingmenn kjörna en jafnaðarmenn 222, forskotið í prósentum talið skrapp niður í tæpt prósent - 35,2 á móti 34,3 prósentum jafnaðarmanna - en í skoðanakönnunum hafði fylgi CDU/CSU aldrei í allri kosningabaráttunni mælzt minna en 40 prósent. Í síðustu kosningum var fylgi beggja stóru flokkanna 38,5%. Tvö gera tilkall til kanzlarastólsins Angela Merkel, formaður CDU og kanzlaraefni kristilegu flokkanna, á sem leiðtogi stærsta þingflokksins tilkall til þess að fá fyrst stjórnarmyndunarumboðið. En vegna þess hve forskotið er naumt finnst ýmsum ástæða til að draga forystutilkall Merkel í efa. Bæði Merkel og starfsbróðir hennar í Jafnaðarmannaflokknum, Franz Müntefering, sögðust í gær hafa sett í gang þreifingaviðræður við fulltrúa allra hinna flokkanna, að undanskildum Vinstriflokknum, kosningabandalagi austur- og vestur-þýzkra sósíalista sem enginn vill eiga neitt saman við að sælda. Merkel skoraði á forystu SPD að "sætta sig við að SPD sé ekki stærsti flokkurinn" og að fara út í viðræður við sinn flokk um myndun breiðrar samsteypustjórnar undir sinni forystu. En Müntefering kaus að svara þessu engu heldur tilkynnti að hann hefði boðið formönnum hinna flokkanna til viðræðna. "Skilaboðin voru skýr: kjósendur þessa lands vilja ekki frú Merkel sem kanzlara," sagði Müntefering. Gerhard Schröder, kanzlari í fráfarandi stjórn, lýsti því yfir strax að kvöldi kjördags að hann einn væri fær um að mynda stöðuga ríkisstjórn. Kæmi til samstarfs SPD og kristilegra yrði það "örugglega ekki" undir forystu Merkel. "Jamaica"- eða "umferðarljósastjórn"? Hinir fræðilegu möguleikarnir á meirihlutasamstarfi er annars vegar milli kristilegra, frjálslyndra og græningja - sem í umræðunni er gjarnan kölluð "Jamaica-stjórn" þar sem fánalitir Karíbahafseyjunnar (svart, gult, grænt) ríma við litina sem þessir flokkar hafa í hefðbundnu litrófi þýzka flokkakerfisins - og milli jafnaðarmanna, græningja og frjálslyndra, öðru nafni "umferðarljósasamsteypa" (rautt, gult, grænt). Guido Westerwelle, formaður frjálslyndra, ítrekaði strax að kvöldi kjördags að flokkurinn kysi frekar að vera í stjórnarandstöðu en hjálpa núverandi stjórnarflokkum að vera áfram við völd. Ljóst er að minnsta kosti að Joschka Fischer, oddviti græningja, myndi ekki geta setið í stjórn með Westerwelle. Það þarf þó ekki að þýða að útilokað sé að við þessar aðstæður sem nú eru upp komnar geti samningamenn flokkanna ekki fundið flöt á samstarfi. Takist það ekki liggur næst að ætla að niðurstaðan verði "stóra samsteypa" - sem reyndar 36 prósent Þjóðverja sögðust fyrir kosningar telja að væri "bezti kosturinn fyrir Þýzkaland". En það er alls ekki víst að Angela Merkel verði kanzlari í þeirri stjórn. Jafnaðarmenn virðast ætla að sækja það mjög fast að Schröder fari fyrir slíkri stjórn, verði hún að veruleika. En hugsanleg væri líka sú málamiðlunarlausn að einhver annar úr herbúðum kristilegra en Merkel yrði kanzlari.