„Á ekki bara að setja þetta í beina kosningu?“

Þetta er algeng spurning, en ef ekkert skýrt ferli er til staðar fyrir íbúa til að afla upplýsinga um verkefni sem í gangi eru eða knýja fram kosningar með lýðræðislegum aðferðum áður en verkefni hafa náð vissum punkti, þá þjóna beinar kosningar þeim eina tilgangi að vera popúlískt verkfæri í kistu þeirra sem vilja ekki sætta sig við niðurstöður fyrri lýðræðislegri ferla. Þess heldur, ef ekki er til staðar tiltekinn rammi utan um það hvenær verk megi stöðva með kosningu og hvenær það sé orðið of seint, býr það til mjög mikla áhættu og óvissu í allri áætlanagerð og getur ekki talist til góðrar stjórnsýslu.

Beint lýðræði og íbúalýðræði snúast einmitt ekki bara um að setja hluti í beina kosningu. Þvert á móti getur það verið beinlínis skaðlegt lýðræði og góðum stjórnarháttum að setja mál í beina kosningu í hvert skipti sem einhverjum dettur í hug að kalla eftir því. Sérstaklega ef það er eftir hentisemi kjörinn fulltrúa í þau skipti sem þeir telja það góða leið til að afla stuðnings við verkefni sem þeim sjálfum hugnast, eða tækifærissinnuð leið til að stöðva áætlanir sem þeir eru á móti. Sú aðferð býður heim mikilli hættu á að pólitískar upphrópanir og gögn valin af hentisemi komi í stað upplýstrar umræðu í aðdraganda slíkrar kosningar.

Tillaga borgarfulltrúa Flokks fólksins um að setja Borgarlínu í beina kosningu undir yfirskyni aukins íbúalýðræðis, sem er til afgreiðslu á fundi Borgarráðs þessa vikuna, er dæmi um þetta.

Óhætt er að segja að borgarstjórnarflokkur Pírata, og raunar allur núverandi meirihluti í borgarstjórn, leggi mikla áherslu á bæði íbúalýðræði og ábyrga stjórnsýslu.

Raunverulegt beint íbúalýðræði er stærra verkefni en tilviljanakenndar beinar kosningar um einstaka mál. Það þarf að vera ofið inn í öll stig undirbúnings og ákvarðanatöku. Það fæst með reglulegri góðri og upplýsingagjöf, virkri þátttöku íbúa á öllum stigum og möguleikum á inngripum og kröfu um íbúakosningu eftir skýrum lýðræðislega skilgreindum leiðum, á ákveðnum tímum ferlisins, í kjölfar upplýstrar umræðu um málefnið.

Borgarlínuáætlunin er yfirgripsmikil stefna um framtíðarskipulag borgarinnar. Hún er afrakstur margra ára vinnu sérfræðinga, með aðkomu íbúafunda og kjörinna fulltrúa í mörgum sveitarfélögum. Hún er afleiðing samtals við íbúa um hugmyndir þeirra um þéttingu byggðar, ferðamáta framtíðarinnar, borgarumhverfið og loftslagsmál. Þær áherslur voru lagðar til grundvallar að sviðsmyndagerð þar sem næst tók við mikil greiningarvinna á umferðarmynstri og væntri fólksfjölgun á svæðinu til næstu áratuga. Sú niðurstaða var skýr.

Þess utan hefur síðan verið unnin mikil skipulagsvinna og aðrar áætlanir á tengdum sviðum sem gera ráð fyrir Borgarlínu í einhverri mynd og myndi sú vinna glatast ef hætt væri við á þessum tímapunkti, ásamt þeirri samstöðu sem náðst hefur milli sveitarfélaga og ríkisins um þessa leið sem myndi þurfa að ná að nýju um aðra aðferð. Byrja þyrfti frá grunni að skipuleggja samgöngur á svæðinu og þá þyrfti meðvitað að sleppa þeirri leið sem er metin best af öllum sem að ferlinu komu.

Að lokum má svo vel benda á að Borgarlínan nýtur mikils stuðnings borgarbúa í skoðanakönnunum og var þar að auki mikið í umræðunni fyrir kosningar og þeir flokkar sem mynda núverandi meirihluta gáfu allir skýr loforð um að úr henni myndi verða. Að mörgu leyti má lesa niðurstöðu síðustu borgarstjórnarkosninga á þann hátt að Borgarlínan hafi unnið.

Ef einhvern tíma væri rétt að kalla eftir beinni kosningu um málefni, utan við skýrt lýðræðislegt ferli, væri það þegar um væri að ræða einstakt mál þar sem sterk rök lægju því til grundvallar að áætlun borgarstjórnar væri í mikilli andstöðu við vilja íbúa.

Borgarlína er ekki slíkt mál. Hún var lýðræðislega unnin áætlun sem nýtur víðtæks almenns stuðnings og flokkarnir sem mynda meirihlutann hafa skýrt lýðræðislegt umboð, raunar lýðræðislega skyldu, til að fylgja því eftir.

Höfundur er varaborgarfulltrúi Pírata.