Geta ekki farið í mál gegn AFS á Íslandi

Allt bendir til þess að foreldrar sem skrifa undir þátttökusamning um skiptinám fyrir börn sín í gegnum AFS á Íslandi afsali sér heimild til að sækja rétt sinn fyrir dómstólum hér á landi komi til vandræða á meðan dvöl barns þeirra erlendis stendur.

Í þátttökusamningi sem Margrét Einarsdóttir gerði fyrir hönd dóttur sinnar kemur fram að um allar kröfur og deilur sem kunna að rísa um samninginn gildi lög New York-ríkis í Bandaríkjunum. Ekki kemur fram hvert varnarþing málsaðila er, en þeir eru sagðir AFS á Íslandi en einnig AFS Intercultural Programs, Inc. í New York. Í samningnum er alla jafna bara talað um AFS og með öllu óskýrt um hvort félagið er að ræða.

Mæðgurnar Margrét Einarsdóttir og Magga Dís Thoroddsen sögðu sögu sína í fréttum Stöðvar 2 í síðustu viku. Magga Dís fór, 18 ára gömul, sem skiptinemi til Perú árið 2015 og varð fyrir kynferðisbroti af hendi karlmanns sem bjó á heimili hennar þar í landi. Ekkert tengiliðakerfi var til staðar fyrir Möggu, eins og reglur AFS kveða á um. Hún þurfti því um nokkurra daga skeið að búa á heimili ofbeldismannsins áfram án þess að fá nokkra aðstoð.

Fleiri brotalamir voru hjá AFS á meðan á dvöl hennar stóð en skiptinemar þar voru ólöglegir í landinu og þurfti Magga Dís tvisvar að smygla sér yfir landamærin til Ekvador og koma aftur til Perú með löglegum hætti til að fá endurnýjaða vegabréfsáritun. Aðrir skiptinemar sem voru í Perú á sama tíma hafa staðfest að svona hafi verið í pottinn búið.

Eins og fram kom í fréttum Stöðvar 2 vilja mæðgurnar fá þátttökukostnað vegna skiptinámsins, samtals 1,6 milljón krónur, endurgreiddan. Þeirri beiðni hefur verið hafnað. Eins og segir hér að ofan virðast skiptinemar fyrirgera rétti sínum til að leita réttar síns fyrir íslenskum dómstólum. Síðasta klausa samningsins segir að um hann gildi lög New York ríkis. Mæðgurnar hafa sér til aðstoðar lögmanninn Guðmund St. Ragnarsson, sem skilur ákvæði samningsins á þann veg en Fréttablaðið leitaði einnig ráðlegginga fleiri lögmanna sem voru sama sinnis. Guðmundur segir það gríðarlega kostnaðarsamt að fara fyrir dómstóla í New York.

„Það er ekkert sem afsakar það þegar ungmenni lengst í burtu verður fyrir kynferðisofbeldi, að það séu ekki gerðar alvöru ráðstafanir. Það var enginn þarna úti sem hjálpaði heldur var á hinn veginn reynt að gera henni erfitt fyrir. Þess vegna er miskinn svo mikill og andlegt tjón sem bæði móðir og dóttir verða fyrir í öllu þessu ferli. AFS gat ekki skammast til að endurgreiða að minnsta kosti skiptinámið og sýna að þeim þætti þetta leiðinlegt. Þá hefðu þær ekki þurft að gera neitt meira með þetta,“ segir Guðmundur.

Hann gagnrýnir harðlega að í verkferlum AFS í kjölfar kynferðisbrotsins hafi ekki verið gert ráð fyrir að kæra brotið til lögreglu. Magga Dís var því hvorki hvött til né fékk aðstoð við að leita til lögreglu með málið.

„Auðvitað er það umhugsunarefni fyrir alla íslenska foreldra sem velja AFS hvað þeir eru í raun og veru að senda börn sín út í því þau eru nánast réttlaus. Ef þetta kemur fyrir Möggu Dís þá þarf ansi mikið að fara úrskeiðis til að AFS séu tilbúnir að gera eitthvað. Hvað þarf að ganga á svo AFS finni til ábyrgðar?“ spyr Guðmundur jafnframt.

Fréttin birtist fyrst í Fréttablaðinu.