Tuttugu þúsund laxar sluppu úr sjókvíum í Skotlandi

Tuttugu þúsund laxar sluppu úr sjókvíum á eyjunni Mull í Skotlandi í lok mars en greint var frá slysinu fyrst núna. Um er að ræða eitt stærsta umhverfisrof í laxeldi í sögunni. Sjókvíarnar eru svipaðar þeim sem íslensk laxeldisfyrirtæki nota.

Skoska vefútgáfan Daily Record greindi frá því að um væri að ræða eitt stærsta umhverfisrof í fiskeldi í sögunni. Laxarnir, alls 20 þúsund, sluppu úr sjókvíum Scottish Sea Farms við Bloody Bay við eyjuna Mull.

Talið er að umhverfisslysið hafi orðið þegar ráðist hafi verið á sjókvíarnar en grunur leikur á að þar hafi selir verið á ferðinni.

Laxeldi í sjókvíum hefur vaxið hratt sem atvinnugrein á Íslandi á síðustu árum í skjóli þess að stjórnvöld hafa ekki markað skýra stefnu um hvað sé heimilt og hvað ekki þegar ræktun á fiski í sjó er annars vegar. Starfshópur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins á að skila skýrslu til ráðherra næsta sumar.

Rof eins og það sem varð í Skotlandi getur hæglega orðið hér á landi enda þarf bara eitt lítið gat á sjókvíarnar.

Einar K. Guðfinnsson formaður Landssambands fiskeldisstöðva sagði í fréttum okkar á fimmtudag að laxeldisfyrirtækin hefðu myndavélar í sjókvíunum og þau hefðu beina fjárhagslega hagsmuni af því að fyrirbyggja rof.

Arnar Pálsson dósent í líffræði við HÍ hefur rannsakað erfðafræði laxfiska. Hann segir tímamark rofs skipta máli.

„Áhrifin velta líka á því hvort fiskurinn er nálægt á þar sem er villtur fiskur. Sérstaklega ef það er hrygningartíma þegar rofið verður. Ef fiskurinn sleppur út að hausti til, kemur inn og fer að keppa við villta fiska og taka þátt í æxlun þá getur orðið erfðablöndun eða jafnvel erfðamengun milli stofna,“ segir Arnar. 

Vísindamenn sem hafa rannsakað laxfiska skilja ekki áhrif erðamengunarinnar til fulls.

„Norðmenn hafa rannsakað þetta í áratugi og komist að því að í þeirra stofnum er töluvert mikil mengun. Það er kannski þriðjungur af stofnum sem þeir voru að rannsaka með umtalsverða erfðamengun eða erfðablöndun við eldisfiskinn. Áhrifin eru mögulega þau að hæfni villtra stofna rýrnar. Þeir fá inn í sig gen sem henta ekki við villtar aðstæður og standa sig verr í lífsbaráttunni,“ segir Arnar. 

Hörð átök standa nú yfir um laxeldi í sjókvíum. Málsóknarfélögin Nátturvernd 1 og Náttúruvernd 2 hafa höfðað dómsmál til að fella úr gildi leyfi sem Matvælastofnun gaf Arnarlaxi annars vegar og Löxum Fiskeldi ehf.

Þá er einnig tekist á um lögmætið á stjórnsýslustiginu en Landssamband veiðufélaga kvartaði undan leyfisveitingum Matvælastofnunar (MAST) til umboðsmanns Alþingis.

Rannsókn umboðsmanns leiddi í ljós að dýralæknir fiskisjúkdóma hjá MAST hafði beinan fjárhagslegan ávinning af því að laxeldi myndi stækka sem atvinnugrein á Íslandi því samhliða störfum sínum fyrir stofnunina seldi hann laxeldisfyrirtækjunum bóluefni sem fiskurinn var sprautaður með. Hann lét sér ekki nægja að vera milliliður í viðskiptum milli heildsölu og fiskeldisfyrirtækja því hann var líka í persónulegri ábyrgð við heildsöluna ef lyfjakaupandinn, þ.e. fiskeldisfyrirtækið, lenti í vanskilum.