Rússar vilja fleyg í samstöðuna

Á þriðjudaginn gaf utanríkisráðuneytið út heildrænt mat á hagsmunum Íslands vegna þvingunaraðgerðanna gegn Rússlandi. Skýrslan kom út nokkrum klukkustundum eftir að skýrsla sem forsætisráðuneytið lét vinna fyrir samráðshóp stjórnvalda og hagsmunaaðila í sjávarútvegi kom út.

Í úttektinni er mikill þungi lagður á að færa rök fyrir þátttöku Íslands í þvingunaraðgerðum Evrópusambandsins og Bandaríkjanna gegn Rússlandi. Þar segir meðal annars:

„Virðing fyrir alþjóðalögum hefur ávallt verið ein af grundvallarstoðum utanríkisstefnu Íslands og afstaða Íslands til álitamála varðandi landamæri og friðhelgi ríkja hefur ætíð byggst á alþjóðalögum. Sem smáríki sem byggir afkomu sína að miklum hluta á fiskveiðum á Ísland allt undir því að alþjóðalög og sáttmálar séu virtir.“

Þá segir þar að ef Íslendingar hættu þátttöku sinni í þvingunaraðgerðunum væri það í fyrsta sinn sem Íslendingar féllu frá vestrænni samstöðu.

Eiríkur Bergmann, prófessor í stjórnmálafræði við Háskólann við Bifröst, segir greiningu utanríkisráðuneytisins standast.

Eiríkur segir það myndi vera saga til næsta bæjar ef Ísland gerði skyndilega grundvallarbreytingu á utanríkisstefnu sinni. „Það væri umpólun frá þeirri utanríkisstefnu sem Bjarni Benediktsson (eldri) og Ólafur Thors og fleiri mótuðu á sínum tíma og við höfum fylgt eftir allar götur síðan.“

Þá segir Eiríkur að svo virðist vera að íslensk stjórnvöld skilji ekki leik Rússa. „Rússar eru að leita sér að leið til að reka fleyg í samstöðu vestrænna ríkja. Þegar þeir sjá á pólitíska ástandinu í einhverju þessara ríkja að hægt sé að reka fleyg munu þeir leggja alla áherslu á það ríki. Umræðan hérna heima um að hugsan­lega sé rétt að hlaupa frá borði í samstöðunni mun auðvitað gera það að verkum að Rússar muni enn frekar herða skrúfuna á okkur til að auka líkurnar á að við hrökklumst undan. Þarna er ákveðinn veikleiki í framgöngu stjórnvalda.“ 

Þá segir í úttektinni: „Þvingunar­aðgerðir eru ekki sterkari en veikasti hlekkurinn og í gegnum tíðina hefur verið bent á dæmi þar sem þvinganir hafa ekki skilað árangri.“

Eiríkur segir að svo virðist sem ríkisstjórnin sé klofin í málinu þrátt fyrir yfirlýsingar þess efnis að þar ríki samstaða. „Það veikir stöðu Íslands í málinu og hefur gert það. Þetta virðist ekki enn sem komið er vera mál sem veikir stjórnarsamstarfið hérna innanlands.“