Miklar launa­hækkanir gætu ýtt undir at­vinnu­leysi

Miklar launahækkanir í kjarasamningum gætu leitt til atvinnuleysis því hagkerfið er allt öðruvísi nú en á 9. áratugnum. Þetta segir Már Guðmundsson seðlabankastjóri. Aðalhagfræðingur Seðlabankans segist ekki skilja hvaða hagsmuni sé verið að verja með kröfum um miklar launahækkanir.

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hefur ákveðið að halda vöxtum bankans óbreyttum. Meginvextir bankans, vextir á sjö daga bundnum innlánum, verða því áfram 4,5%. Seðlabankinn hefur sem fyrr áhyggjur af því að hækkanir launa í kjarasamningum ýti undir verðbólgu en samkvæmt grunnspá bankans fer verðbólga yfir 2,5 prósenta markmið strax í upphafi næsta árs.

Samhliða kynningu á vaxtaákvörðun var nýtt tölublað ritsins Peningamála kynnt í morgun. Þórarinn G. Pétursson aðalhagfræðingur Seðlabankans sagði í tengslum við umræðu um miklar launakröfur í kjarasamningum að ef samið yrði um þær launahækkanir sem farið væri fram á myndi það leiða til þess að fyrirtæki hagræddu til að eiga fyrir hækkunum. Þá væru þeir starfsmenn sem ættu minnstan hlut í hagnaði viðkomandi fyrirtækja, þ.e. starfsmenn sem væru ekki með háskólamenntun, fyrstir til að missa vinnuna. „Ég skil ekki hvaða hagsmuni er verið að verja,“ sagði Þórarinn og vísaði þar til krafna um miklar launahækkanir þessara stétta.

Þess má geta að kröfur Starfsgreinasambandsins um hækkun lágmarkslauna í 300 þúsund krónur felur í sér 50 prósent launahækkun. Már Guðmundsson seðlabankastjóri sagði að það virtust ekki allir skilja hvað gæti gerst ef laun yrðu hækkuð svona mikið.

Munu miklar nafnlaunahækkanir leiða til atvinnuleysis? „Já, þær getu gert það. Ég hef haft af þessu áhyggjur og margir deildu því, held ég öll peningastefnunefndin. Það er ekki nægur skilningur á því að það eru ákveðnir hlutir sem hafa breyst sem gera það að verkum að viðbrögðin við mjög miklum launahækkunum verða önnur en þau voru fyrr á árum þar sem gengi krónu var fellt og verðbólgan þurrkaði ávinninginn út og allir stóðu í sömu sporum. (...) áhrifin á atvinnustig verða miklu meiri en fólk áttar sig ef við erum að tala um launahækkanir sem eru langt umfram það sem við stöndum undir til lengdar,“ sagði Már. 

Aðalhagfræðingur bankans nefndi ómenntað vinnuafl sem hefur framlag til rekstrar sem er lítill hluti hagnaðar í fyrirtækjum. Þetta eru þær stéttir sem eru að gera mestar kröfur um launahækkanir. Er þarna verið að vísa til þess að ef þessum kröfum verði mætt þá muni það leiða til uppsagnar hjá þessum hópi fólks? „Við erum ekki að leggja mat á kröfur einstakra hópa. Við erum bara að benda á að ef það verða áhrif á atvinnustigið þá koma þau fyrst fram hjá þeim fyrirtækjum sem standa veikast og einnig hjá því fólki sem hefur veikasta stöðu á vinnumarkaðnum.“