Samantekt um Skotland: Þurfa að gera upp hug sinn

Skotar standa nú frammi fyrir því að þurfa innan fárra daga að taka afdrifaríka ákvörðun um framtíðina. Kostirnir eru aðeins tveir: Að stofna sjálfstætt ríki með þeirri óvissu sem því fylgir eða láta bresku stjórnina sjá um hlutina áfram.

Skotar hafa verið í ríkjasambandi við England, og þar með Wales, í rúmlega þrjár aldir eða frá því Bretland varð formlega til með sameiningu landanna árið 1707.

Á fimmtudaginn kemur ganga Skotar að kjörborðinu þar sem þeir verða spurðir einfaldrar spurningar: Á Skotland að vera sjálfstætt land?

Margir þeirra hafa þó átt erfitt með að gera upp hug sinn, enda afleiðingarnar að einhverju leyti illfyrirsjáanlegar ákveði þeir að taka stóra skrefið og stofna sjálfstætt ríki.

Samkvæmt skoðanakönnunum stefnir allt í spennandi kosningar. Fylgismenn sjálfstæðis hafa á síðustu vikum verið að sækja mjög í sig veðrið. Þeir komust um síðustu helgi í fyrsta sinn upp fyrir andstæðinga sína, en eitthvað virðist vera að draga úr fylginu á ný. Könnun frá YouGov í gær sýndi fjögurra prósenta forskot andstæðinga sjálfstæðis.

Svifasein andstaða

Stærstu efasemdirnar hafa snúist um framtíðargjaldeyri Skotlands og óvissu varðandi efnahagslega afkomu hins nýja ríkis. Aðrir, ekki síst Englendingar en einnig margir Skotar, eru á móti því að kljúfa Bretland í sundur, „höggva af því hausinn“ eins og Boris Johnson, borgarstjóri í London, orðaði það í byrjun vikunnar.

Andstæðingar sjálfstæðis hafa reyndar ekki haft sig neitt verulega mikið í frammi í kosningabaráttunni fyrr en nú á lokasprettinum.

Alex Salmond, leiðtogi sjálfstæðissinna, hefur því átt tiltölulega auðvelt með að koma boðskap sínum á framfæri án verulegra mótbára frá andstæðingum sjálfstæðis og misjafnlega sannfærðu efasemdarfólki.

Breskir stjórnmálaleiðtogar hafa vaknað til lífsins nú í vikunni og hver á fætur öðrum hvatt Skota til þess að hafna aðskilnaði.

Fræga fólkið hefur verið eitthvað duglegra að láta málið til sín taka. Leikarinn Sean Connery hefur til dæmis lengi verið harður þjóðernissinni og talar mjög máli aðskilnaðar frá Bretlandi, en rithöfundurinn J.K. Rowling, sem eins og Connery er skosk, er á öndverðum meiði: Þar stendur James Bond gegn Harry Potter, og ekki gott að sjá hvor verður ofan á.

Mikla athygli vakti þegar eitt helsta dagblað Skotlands, The Scotsman, birti á miðvikudag áberandi yfirlýsingu þar sem kostir og gallar sjálfstæðis voru reifaðir. Blaðið hafði engar efasemdir um að sjálfstætt Skotland gæti vel staðið jafnfætis öðrum löndum og notið velsældar, en niðurstaðan varð engu að síður sú að Skotar ættu að hætta við öll sjálfstæðisáform.

„Þetta er ekki afstaða, sem tekin er vegna hræðslu eða skorts á sjálfsöryggi, eða skorts á föðurlandsást, heldur þvert á móti,“ segir í yfirlýsingunni.

Hvetur til dáða



Alex Salmond lætur þó hvergi deigan síga. Hann gagnrýnir breska fjölmiðla, breska stjórnmálaleiðtoga og jafnvel breska embættismannakerfið harðlega fyrir að reyna allt til að draga kjarkinn úr Skotum.

Í gær hafði hann hörð orð um Royal Bank of Scotland, einn stærsta banka Skotlands, sem hafði hótað því að flytja höfuðstöðvar sínar til Englands lýstu Skotar yfir sjálfstæði. Þrír aðrir stórir bankar hafa hótað því sama.

„Það mikilvægasta er að Já-atkvæði er ekki lokapunktur, heldur upphafið á einhverju mjög sérstöku,“ segir hann og hvetur fólk til að láta ekki úrtölufólk hafa áhrif á sig: „Framtíð Skotlands á að vera í höndum Skota.“

Fyrirmynd annarra



Áhrifin af sjálfstæði Skotlands gætu reyndar náð langt út fyrir landsteina Skotlands sjálfs. 

Í Katalóníuhéraði á Spáni hafa sjálfstæðissinnar fyllst miklum eldmóð vegna fordæmis Skota, eins og sást á fimmtudaginn þegar hundruð þúsunda komu saman í Barcelona til að hvetja til sjálfstæðis.

Katalóníubúar hafa lengi verið áhugasamir um aðskilnað frá Spáni og stefna ótrauðir á atkvæðagreiðslu um málið þann 9. nóvember, jafnvel þótt allar líkur bendi til þess að stjórnlagadómstóll Spánar muni ekki fallast á aðskilnað, hver svo sem niðurstaða kosninganna verður.

Þá má fastlega búast við að sjálfstæði Skotlands myndi hvetja marga aðskilnaðarsinna á Norður-Írlandi til þess að fara að hugsa sér til hreyfings á ný.

Hve stórt yrði nýja ríkið?

Skotland yrði fimm milljón manna ríki, álíka stórt að flatarmáli og álíka fjölmennt og Írland sem hefur verið sjálfstætt í tæpa öld.

Fengi sjálfstætt Skotland aðild að ESB?

Þótt Skotland sé nú í Evrópusambandinu sem hluti af Bretlandi þá fengi sjálfstætt Skotland ekki sjálfkrafa aðild heldur þyrfti að sækja um aðild og ganga í gegnum aðildarviðræður þar sem semja þyrfti um það hvernig löggjöf Skotlands yrði samræmd löggjöf Evrópusambandsins.

Hvaða gjaldmiðill yrði notaður?

Alex Salmond hefur stefnt að því að gera gjaldmiðilsbandalag við Breta um pundið. Bresk stjórnvöld hafa tekið dræmt í slíkar hugmyndir. Breski seðlabankinn segir að í slíku bandalagi þyrftu Skotar að gefa eitthvað eftir af sjálfstæði sínu. Skotar gætu í sjálfu sér haldið áfram að nota pundið án samþykkis Breta, en breski seðlabankinn hefði áfram öll yfirráð yfir gjaldmiðlinum.

Ef Skotar vildu fá evruna þyrfti Skotland fyrst að gerast aðildarríki Evrópusambandsins. Einhliða upptaka evrunnar yrði gerð í óþökk Evrópusambands. Sitji Skotar uppi án bæði punds og evru þyrftu þeir væntanlega að hefja útgáfu eigin myntar, en lítill áhugi virðist vera fyrir því.

Salmond og sjálfstæðisbaráttan

1954

Alex Salmond fæddist á gamlársdag árið 1954 í bæ sem heitir Linlithgow, ekki langt frá Edinborg. Hann er því 59 ára gamall.

1973

Salmond gengur 19 ára gamall í Skoska þjóðarflokkinn, sem var stofnaður árið 1934. Flokkurinn hefur frá upphafi barist fyrir því að Skotar fengju sitt eigið þjóðþing.

1979

Efnt til atkvæðagreiðslu meðal Skota og Wales-búa um takmarkað sjálfstæði með eigin löggjafaþingi. Wales-búar höfnuðu sjálfstæði en skoskir kjósendur samþykktu með nærri 52 prósentum atkvæða. Vegna dræmrar kosningaþátttöku dugði það samt ekki til.

1987

Salmond tekur sæti á breska þinginu.

1990

Kosinn leiðtogi Skoska þjóðarflokksins.

1997

Aftur var efnt til atkvæðagreiðslu meðal Skota, Wales-búa og nú einnig Norður-Íra til að kanna hvort nægur stuðningur væri við takmarkað sjálfstæði með eigin löggjafarþingi. Að þessu sinni samþykktu 74 prósent kjósenda tillöguna.

1999

Efnt er til þingkosninga í Skotlandi samkvæmt lögum frá 1998. Nýtt þing Skota kemur fyrst saman 12. maí. Salmond tekur sæti á nýja þinginu fyrir Skoska þjóðarflokkinn.

2004

Ný glæsibygging skoska þingsins tekin í notkun í Holyrood í Edinborg.

2007

Skoski þjóðarflokkurinn vinnur mikinn sigur í kosningum til skoska þingsins. Salmond verður fyrsti ráðherra minnihlutastjórnar með stuðningi Græningja.

2010

Salmond leggur fram frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu meðal Skota um sjálfstæði. Hann dró frumvarpið til baka þegar ljóst var að ekki væri meirihluti fyrir því á þingi.

2011

Skoski þjóðarflokkurinn nær hreinum meirihluta á skoska þinginu. Salmond hefst þegar handa við að hrinda helsta stefnumáli sínu í framkvæmd og undirbúa kosningar um sjálfstæði Skotlands á seinni hluta kjörtímabilsins.

2012

Breska stjórnin fellst á að veita skoska þinginu heimild til að efna til kosninga um sjálfstæði, að uppfylltum vissum skilyrðum.

2013

Frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu var samþykkt á skoska þinginu 27. júní. Salmond leggur 15. nóvember fram ítarlega skýrslu um framtíð Skotlands, þar sem lýst er hugmyndum hans um fyrirkomulag sjálfstæðs ríkis.