Neysluvatn og sumarhús

Sumarhúsum hefur fjölgað mikið á síðustu árum og voru þau 12.401 talsins árið 2012 samkvæmt Þjóðskrá Íslands. Með fjölgun sumarbústaða hefur vatnsveitum í einkaeign fjölgað. Heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga sér um eftirlit á neysluvatni frá stærri vatnsveitum, en það er á ábyrgð eigenda einkavatnsbóla að fylgjast með gæðum neysluvatns úr sínum veitum. Sumarhúsaeigendur sem kaupa neysluvatn af einkaveitu ættu að kanna hvort fylgst sé með gæðum og öryggi neysluvatnsins og hvort það hafi verið rannsökuð sýni á síðustu árum.

Örverufræðilegt ástand neysluvatns er einn mikilvægasti þátturinn varðandi gæði og öryggi þess. Örverur leynast víða í umhverfinu og geta auðveldlega borist í neysluvatnið. Margir alvarlegir sjúkdómar geta borist með neysluvatni eins og sýkingar af völdum Salmonella, Campylobacter og nóróveira.

Mesta hætta á sýkingu er þegar neysluvatn hefur mengast af saur manna eða dýra, en saur inniheldur bakteríur, veirur og frumdýr sem geta valdið sýkingum í fólki. Hér á Íslandi hafa komið upp nokkrar hópsýkingar af völdum Campylobacter í neysluvatni, á Stöðvarfirði 1984, á Djúpavogi 1993 og í veiðihúsi í Borgarfirði 1998. Auk þess hafa komið upp nokkrar hópsýkingar af völdum nóróveiru, í Húsafelli og á Mývatni 2004 en þá sýktust rúmlega 300 manns. Einnig hafa komið upp mörg tilfelli þar sem talið var að fólk hefði smitast af nóróveirum eftir neyslu drykkjarvatns en í þeim tilfellum var það ekki staðfest með rannsóknum.

Alvarlegir sjúkdómar

Frágangur vatnsbóla þarf að vera réttur til að tryggja öryggi neysluvatnsins. Við borholur og brunna er mikilvægt að grunnvatnið mengist ekki af yfirborðsvatni á svæðinu þar sem það getur oft og tíðum verið mengað af völdum óæskilegra örvera. Þekkt eru tilfelli þar sem neysluvatn hefur mengast vatni frá rotþróm sem eru í námunda við vatnstökustaðinn og því þarf einnig að huga vel að staðsetningu þeirra og frágangi. Það ætti að vera eitt af vorverkum eigenda vatnsbóla að skoða vatnstökustaðinn og athuga hvort hann sé ekki í lagi eftir veturinn. Leiðbeiningabækling með gátlista sem heitir Litlar vatnsveitur er að finna á vef Matvælastofnunar.

Á hverju ári berast til Rannsóknastofu Matís ohf. tæplega 1.000 neysluvatnssýni og greindist E.coli-bakterían í 6,5% sýna á árunum 2010-2013. Þessi sýni koma frá öllum gerðum vatnsveitna, einkaveitum jafnt sem vatnsveitum sveitarfélaga. Ef E.coli greinist í neysluvatni bendir það til þess að vatnið sé mengað og geti innihaldið sjúkdómsvaldandi örverur. Ákveðnar E.coli-bakteríur geta valdið mjög alvarlegum sjúkdómum sem í sumum tilvikum geta leitt til dauða. Því er nauðsynlegt að forráðamenn vatnsveitna tilkynni neytendum um leið og E.coli-bakterían finnst í neysluvatni, en þá er nauðsynlegt að sjóða vatnið fyrir notkun.

Æskilegt er að láta rannsaka neysluvatnið í litlum vatnsveitum á eins til tveggja ára fresti og vera viðbúnir því að fara í framkvæmdir ef niðurstöður gefa til kynna að neysluvatnið sé ekki hæft til neyslu.