Bókasafns- og upplýsingafræðingar eru lykilstétt í læsi og upplýsingastjórnun

Bókasafns- og upplýsingafræðingar er stétt sem vinnur að mestu leyti á tvenns konar vinnustöðum, á bókasöfnum og við skjalastjórnun. Stéttin er lykilstétt í læsi og upplýsingaleikni.

Læsi skólanema og leikni þeirra við að ná í upplýsingar og vinna með þær byggir á góðu skólabókasafni og kennslu í meðferð upplýsinga. Samkvæmt tölum frá 2010 (Frbl., 12. okt. 2011) fá almenningsbókasöfn landsins um tvær milljónir heimsókna eða sem samsvarar rúmum 6 heimsóknum frá hverju mannsbarni á ári. Þó aðeins hafi dregið úr útlánum bóka síðan þá, hefur heimsóknum í bókasöfnin fjölgað.

Það eru margir litlir og stórir þættir sem saman tryggja gott bókasafn, en stéttin er sú eina sem lærir og starfar við alla þessa þætti.

Virðisaukinn sem verður af almennu og góðu læsi verður seint vanmetinn. Stéttin er einnig lykilstétt í að vinna með upplýsingar, að auðvelda fólki að finna þær, vinna með þær og geyma á öruggan hátt.

Öll fyrirtæki og allar stofnanir þurfa á einhvers konar skjalastjórnun að halda, og mikilvægið helst í hendur við stærð þeirra. Lykilþáttur í góðri skjalastjórnun er að ráða til starfa hæfa, fagmenntaða manneskju, sem aftur skilar miklu í rekstri hvers fyrirtækis eða stofnunar.

Upplýsingafræðingar

Nú vilja margir í stéttinni einfaldlega kalla sig upplýsingafræðinga, og binda sig ekki við bókasöfn eða aðrar stofnanir. Það þýðir ekki að bókasafnsvinna sé horfin úr faginu, síður en svo, heldur er þetta fagheiti hugsað sem regnhlífarheiti fyrir fólk í upplýsingavinnu af hvers kyns tagi, þar með töldum bókasöfnum.

Upplýsingafræðingur skipuleggur upplýsingar og greiðir almenningi, atvinnulífi, skólum og vísindasamfélagi aðgang að áreiðanlegri þekkingu og afþreyingu, hvort sem er á stafrænu eða áþreifanlegu formi. Um leið má einnig merkja breytingar á viðfangsefnum stéttarinnar. Þannig vinnur fólk með þessa menntun sem vefstjórar, við rekstur gagnasafna og umsjón rafrænna gagna.

Hljóðlát stétt

Það er ekki mikill hávaði á vel reknu bókasafni. Skjalastjórnun sem gengur vel þýðir að ekki er mikið um upphrópanir þar heldur. Vandi stéttarinnar felst meðal annars í því að þar er hógvært fólk sem lætur lítið í sér heyra og telur það jafnvel til dyggða í sinni vinnu.

Samt hefur þurft að láta vita af slæmri stöðu skólabókasafna undanfarin ár þar sem mikið hefur verið skorið niður, bæði í bókakaupum og starfshlutfalli þeirra sem vinna þar, til tjóns fyrir lestur skólabarna.

Þetta hefur komið sérstaklega niður á lestri unglingsstráka, sem þá sækja enn meir í aðra miðla. Sami vandi hefur verið í öðrum bókasöfnum, en kemur ekki eins niður á einum aldurshópi og í skólabókasöfnunum, og hefur þess vegna farið lægra.

 

Laun fylgja töxtum

Stéttin hefur aldrei notið launaskriðs svo nokkru nemi og sárafáir innan hennar fá greiddar aukagreiðslur ofan á föst laun. Taxtahækkanir eru einu launabæturnar sem stéttin nýtur. Launakröfur miða við þessa staðreynd og ekki er hægt að bera bókasafns- og upplýsingafræðinga saman við stéttir sem njóta launaskriðs.

Jafnvel á árunum 2006-2007 dróst stéttin niður í kaupmætti, enda var verðbólga nokkru hærri en taxtahækkanir BHM og engar aukagreiðslur í boði.

Síðan þá hefur stéttin dregist aftur úr almennum launa- og verðhækkunum, ásamt öðru háskólafólki. Í samanburði við til dæmis starfsmenn ASÍ hjá ríkinu nemur þetta bil 8,6% í lok árs 2013. Við þær aðstæður er sjálfgefið að samningar verða að þýða kaupmáttarhækkun og að þetta bil verði jafnað.

Stór hluti stéttarinnar greiðir af námslánum, líkt og annað háskólamenntað fólk, sem þriggja vikna útborguðum launum á hverju ári.

Hlutdeild í kjörum

Sú staðreynd að stéttin er kvennastétt, en um 90% eru konur, og að enginn merkjanlegur munur er á launum karla og kvenna innan stéttarinnar, gefur vísbendingu um hvers vegna stéttin nýtur ekki aukagreiðslna eða launaskriðs.

Sé það rétt, er um almenna mismunun að ræða, þar sem stéttinni í heild er haldið niðri í launum á ómálefnalegum forsendum. Stéttin telur sig eiga fulla hlutdeild í batnandi kjörum, enda þjónar hún öllu atvinnulífi, mennta- og menningarlífi.

Þjónusta upplýsingafræðinga er mikilvægur hluti af nýsköpun og heilbrigðisþjónustu, og fyrir alla aðra sem nýta sér rafræn gögn sem bókasöfnin kaupa og veita aðgang að á öllu landinu. Þegar fólk finnur greinar úr yfir 20.000 vísindatímaritum og almennum tímaritum í fullum texta hvar sem er á landinu, þá er það þjónusta sem finnst ekki í öðrum löndum.

Um þessar mundir er gjarnan viðkvæðið að engir peningar séu til, eins og allir viti. Þetta stenst ekki nánari skoðun hjá þjóð sem samkvæmt tölum Heimsbankans er í hópi tuttugu ríkustu þjóða heims.

Viðkvæðið er nefnilega helst notað þegar rætt er um almannaþjónustu, sem þó myndar innviði samfélagsins og gerir þjóðinni kleift að sitja í þessum ríka hópi.



Lesendur Vísis geta sent inn greinar á ritstjorn@visir.is. Greinunum þarf að fylgja mynd af höfundi.