Innheimtustofnun oftekur fé frá Jöfnunarsjóði

Nýlega kom Guðbrandur Jónsson, fyrrum rannsóknarfulltrúi Skattstjórans í Reykjavík, til Samtaka meðlagsgreiðenda með ársreikninga Innheimtustofnunar og benti á mýmargar bókhaldsvillur í reikningum stofnunarinnar, sem nema milljörðum yfir nokkurt árabil. Samtökin fóru yfir reikninganna og sannfærðust um að misjafnlega væri staðið að samningu þeirra og mörgum spurningum ósvarað.

Við leituðum svara en fengum engin svör, og ákváðum því að stefna málinu til sérstaks saksóknara þar sem við báðum hann um að rannsaka hvort umræddar bókhaldsskekkjur ættu rætur sínar að rekja til refsiverðrar háttsemi.

Í ársreikningunum, sem hægt er að nálgast á heimasíðu samtakanna, segir að innheimtir dráttarvextir á eldri kröfum en 12 mánaða hafi verið árið 2012, 335 milljónir króna. Miðað við 11% dráttarvexti ætti upphæð innheimtra krafna eldri en 12 mánaða að vera 3,6 milljarðar króna. Sú upphæð er hvergi bókfærð í ársreikningnum. Að auki segir í undirrituðum ársreikningi að kröfur til innheimtu á árinu hafi verið 3,541 milljarður króna en innheimtar kröfur hafi verið 2,866 milljarðar. Mismunurinn er 675 milljónir sem ættu að greiðast úr jöfnunarsjóði, ef við undanskiljum þá 3,6 milljarða sem vantar inn í tekjuhlið ársreikningsins.

Jafnvel þótt bættar séu við 263 milljónir í rekstur stofnunarinnar, útskýrir það ekki af hverju Innheimtustofnun fær 903 milljónir frá Jöfnunarsjóði miðað við að hagnaður af rekstrinum árið 2012 hafi verið 116 milljónir. Það sem er eftirtektarverðast er hins vegar að eigið fé stofnunarinnar er 15,6 milljarðar króna, sem er lausafé og er samkvæmt ársreikningi að mestu komið frá Jöfnunarsjóði. Samkvæmt þeim tölum hefur Innheimtstofnun verið rekin með miklum hagnaði á ári hverju, og lagt allan pening fyrir sem komið hefur verið frá Jöfnunarsjóði.

Samkvæmt 4. gr. laga um Innheimtustofnun sveitafélaga er skýrt kveðið á um að stofnunin megi aðeins þiggja fjármuni úr jöfnunarsjóði til að greiða þau meðlög sem Tryggingarstofnun borgar út, og meðlagsgreiðendur borga ekki til Innheimtustofnunar að viðbættum rekstrarkostnaði Innheimtustofnunar, ef tekjur duga ekki til og á tilteknu tímabili. Og Þessi lög eru þverbrotin í rekstri Innheimtustofnunar ef eitthvað er að marka ársreikninga Innheimtustofnunar.

Í greinargerð sem fylgdi frumvarpi laga um Innheimtustofnun segir um 4. Ákvæðið: „Skal athygli vakin á því að greiðslur úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga vegna óinnheimtra meðlaga hjá barnsfeðrum mundu væntanlega fara minnkandi ár frá ári, vegna þess að innheimta eldri meðlagseftirstöðva hjá Innheimtustofnuninni færi vaxandi í krónutölu með hverju ári sem liði.“ Hér skal áréttað að tekjur vegna eldri skulda en 12 mánaða, sem ættu að nema 3,6 milljörðum, eins og áður segir, eru ekki bókfærðar í ársreikninginn. Hvar er sá peningur?

Hvað alvarlegasta í þessu er, að forsvarsmenn Innheimtustofnunar hafa komið í fjölmiðlum ár eftir ár, og logið að þjóðinni að greiðslur meðlagsgreiðenda til stofnunarinnar dugi ekki fyrir útgreiðslum til Tryggingarstofnunar og að þörf sé á styrkjum frá Jöfnunarsjóði.

Í því ljósi hlýtur hér að vera kominn grundvöllur fyrir pólitíska og opinbera rannsókn á fjárreiðum Innheimtustofnunar og Jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna. Hefur meintur hallarekstur stofnunarinnar verið notaður sem réttlæting fyrir ómanneskjulegri innheimtuhörku af hendi stofnunarinnar.

Viðbrögð Innheimtustofnunar við spurningum okkar vegna þessa máls hafa verið á þá leið, að starfsmaður Innheimtustofnunar, svaraði opinberri fyrirspurn samtakanna með því að hóta undirrituðum formanni Samtaka meðlagsgreiðenda persónulegri kæru til lögreglunnar vegna meiðyrða. Samkvæmt starfsmanninum, ætluðu stofnunin og forstjórinn að kæra mig vegna þessa máls, m.a. vegna skrifa til opinberra aðila og til stofnunarinnar sjálfrar. Sjálfsagt er um að ræða einsdæmi í sögu íslenskrar stjórnsýslu að embættismaður komist upp með í skjóli valds að miðla persónulegum hótunum í opinberu svari til hagsmunaaðila fyrir hönd stofnunarinnar og yfirmanns. Látum þá vera vitleysuna sem fólgin er í því að stjórnvald kæri borgara fyrir meiðyrði.

Samtökin hafa skrifað eftirlits- og stjórskipunarnefnd erindi þar sem þau fara fram á að Alþingi skipi sérstaka rannsóknarnefnd til að kanna hvort lög hafi verið brotin af hendi kjörinna fulltrúa í þessu máli.