Björgum við líka fífldjörfum?

Dæmi eru um að ferðamenn, jafn vel vanir óbyggðum, komi til landsins og haldi á fjöll eða jökla án þess að gera sér grein fyrir aðstæðum hér eða ótryggri veðráttu og lendi því í bráðri hættu. Það ætlar engin að deyja eða hvað? Jú, þessu til viðbótar hefur leitum fjölgað að einstaklingum sem vilja enda líf sitt með einum eða öðrum hætti, láta sig hverfa.

 

Í kaffispjalli landsmanna velta gjarnan upp spurningar svo sem “á að bjarga fífldjörfum túristum?”, sérstaklega þegar fréttir berast af ferðafólki sem hefur komið sér í vandræði án fyrirhyggju svo kalla þarf út hundruð björgunarsveitarmanna með tilheyrandi kostnaði og vinnutapi.  Sitt sýnist hverjum og sleggjudómar falla.

Sjórinn í kringum Ísland hefur tekið sinn toll þar sem margur sjómaður hefur dregið sinn síðasta andardrátt. Það var einmitt þess vegna sem skipulagt starf sjálfboðaliða með tilheyrandi þjálfun hófst í byrjun síðustu aldar og hefur vaxið og þróast æ síðan. Hætturnar leynast víða, til sjávar og sveita, fjalla og dala. Landhelgin hefur stækkað og síðan bættist lofthelgin við, þ.e. flugið í allri sinni dýrð. Áhugi á fjallamennsku og ferðum um viðsjárverðar slóðir hefur aukist jafnt að sumri sem vetri og ferðamönnum hefur fjölgað jafnt og þétt. Þetta leiðir af sér víðtækari og flóknari verkefni björgunarsveita og verulega aukningu útkalla vegna sportferðamennsku ýmis konar.

Nú þegar tími flugeldasölunnar, einnar stærstu tekjulindar björgunarsveitanna fer í hönd má staldra við og spyrja áleitinna spurninga varðandi það til hvers tíma og peningum björgunarsveitanna er varið. Við gætum spurt:

 

Komi ég mér í lífshættulegar aðstæður vísvitandi, á þá að bjarga mér?  

Við verðum að halda í þann skilning að öll mannslíf séu jafn verðmæt, annars erum við í vondum málum sem samfélag.  Það má yfirfæra þetta á önnur svið þjóðlífsins, t.d. heilbrigðisgeirann. Vill fólk þá líka að reykingafólk, offitusjúklingar, fólk sem hreyfir sig ekki og borðar óhollt eða jafnvel bara fólk sem stundar íþróttir þar sem meiðsli eru algeng, eigi ekki rétt á heilbrigðisþjónustu?  

 

Ef við viljum á annað borð stunda björgunarstörf þá verður að ganga alla leið, þ.e. reyna að bjarga öllum.  En þó þannig að aldrei megi setja björgunarfólk í aðstæður þar sem öryggi þess sé ógnað.  Yfirleitt er gengið út frá þessari reglu í störfum viðbragðsaðila þó alls ekki sé hægt að fullyrða að alltaf sé farið eftir henni.  

 

Hvar liggja mörkin á milli þess að hegða sér heimskulega eða lenda óvart í aðstæðum sem þú ræður ekki við? Þarna er risastórt grátt svæði á milli; hver ætlar að dæma hvar línan liggur? Einnig er þekking á atvikum og aðstæðum oft þannig að ekki er vitað hvað gerðist raunverulega þegar björgunarleiðangur fer af stað og því engin leið að meta það hvort viðkomandi var sjálfum um að kenna.

 

Sem dæmi má nefna að björgunarsveitir þurfa gjarnan að sækja vélarvana báta út á sjó sem reynast síðan vera olíulausir. Er það nóg til að sækja ekki viðkomandi? Síðan má spyrja sig í hversu mikla hættu björgunarmenn mega setja sig.  Áleitið dæmi er þar sem  björgunarmenn settu sig í hættu og björguðu dreng úr mjög þröngri, djúpri jökulsprungu.  Drengnum var bjargað við erfiðar aðstæður og allir eru fegnir því.  Við náttúruhamfarir eru spurningarnar enn áleitnari.  Ástæða þess að svæðið í kringum eldgosið í Holuhrauni er lokað er m.a. sú að ef illa fer er ekki víst að mögulegt verði að senda björgunarmenn inn á svæðið hættunnar vegna. Björgunarmenn fara þó inn á ótrygg svæði til að huga að fólki og sækja á bæi vitandi það að náttúran getur verið óútreiknanleg þegar eldgos er annars vegar.

Við vitum að björgunarsveitarfólkið okkar leggur allt annað til hliðar þegar kallið kemur og þá skiptir ekki máli hver er í vanda né heldur hvernig það gerðist. Í þessu sjálfboðastarfi björgunarsveitarmanna felast ómetanleg verðmæti fyrir okkur öll hvort sem við gerumst einhvern tíma fífldjörf eða ekki.