Er stytting náms til hagsbóta fyrir nemendur?

Fyrri hluti

Á undanförnum vikum hafa ýmsir skipst á skoðunum um styttingu náms til stúdentsprófs. Er þetta aðeins sparnaðarhugmynd eða er raunverulega verið að hugsa um hag nemenda? Þetta hápólitíska mál varðar menntastefnu þjóðarinnar en kemur mörgum þannig fyrir sjónir að það sé nýtt sem skiptimynt í kjaradeilu framhaldsskólakennara við ríkisvaldið. Það er gríðarlegt áhyggjuefni hversu mikið kjör framhaldsskólakennara hafa versnað og það hefur umtalsverð áhrif á endurnýjun í kennarastéttinni.

Staðreyndin er sú, að ungt vel menntað fólk sem hefur áhuga á að ráða sig til kennslustarfa er fljótt að hverfa frá þeim áætlunum þegar greint er frá þeim kjörum sem framhaldsskólakennurum á Íslandi bjóðast.

Mig langar til þess að fá að blanda mér aðeins í umræðuna og lýsa viðhorfi mínu til breytinga á námi til stúdentsprófs. Í þessari grein fjalla ég fyrst og fremst um þetta mál út frá bóknámi og þeim skóla sem ég hef starfað við í rúma fjóra áratugi, þar af lengstum við stærðfræðikennslu. Viðhorf mitt er hvorki dregið úr tóminu, né sótt í órökstuddan samanburð við aðrar þjóðir. Skoðanir mínar draga styrk sinn af þeirri reynslu og þekkingu er fylgir störfum mínum sem kennari og sem rektor Menntaskólans í Reykjavík í rúman áratug. Meginmarkmið skólans hefur ætíð verið að veita nemendum góðan undirbúning fyrir bóklegt háskólanám og skv. gögnum sem okkur berast varðandi námsgengi nemenda okkar á háskólastigi virðist okkur ganga mjög svo bærilega að standa við það markmið.

Sveigjanleiki aðalatriðið

Eins og flestum er kunnugt, er boðið upp á tvenns konar kerfi í bóknámi á Íslandi, annars vegar áfangakerfi og hins vegar bekkjakerfi. Ég tel mikilvægt að nemendur geti áfram fengið að velja þar á milli.

Ég vil taka það fram að ég er jákvæður í garð hugmynda um styttingu heildarnámstímans til stúdentsprófs.

Aðalatriðið, að mínu mati, er að í skipulagi námsins sé sveigjanleiki og að nemendum standi til boða nám sem undirbýr þá undir störf í samfélaginu eða er til undirbúnings framhaldsnáms og háskólanáms. Mikilvægt er að nemendur geti treyst því að þetta sé í boði.

Ég er hins vegar alfarið á móti styttingu náms til stúdentsprófs í formi skertrar menntunar enda er það alltaf gengisfelling á námi og rýrir það möguleika nemenda til háskólanáms bæði hérlendis og erlendis og tel ég að nemendur vilji ekki gengisfella menntun sína með því að skerða námið.

Vert er að hafa í huga að nemendur í dag sýna mun meiri áhuga á því að fá inngöngu í góða háskóla en að hefja starfsævina fyrr. Ég hef tekið eftir því, að á undanförnum árum hefur það færst í aukana að nemendur taki sér hlé eftir stúdentspróf til þess að vinna og afla sér tekna til þess að skoða heiminn áður en þeir setjast í háskóla og hefja undirbúning undir ævistarfið. – Okkar unga fólk er svo vel upplýst að það veit að menntun þess og undirbúningur ræður úrslitum þegar það sækir um inngöngu í góða og virta háskóla.

Ómetanlegt tækifæri

Í framhaldsskólalögunum frá árinu 2008 er gert ráð fyrir því að flytja 12 einingar niður í grunnskólann. Þar er um að ræða 3ja eininga byrjendaáfanga í íslensku, dönsku, ensku og stærðfræði. Einnig á að lengja framhaldsskólaárið um viku eða alls þrjár vikur í þriggja ára skóla. Þessi aðgerð á að jafna út niðurskurð á heilu ári í framhaldsskóla, í þeim tilgangi að nýta tíma nemenda betur.

Því miður virðist það ekki hafa tekist sem skyldi að koma þessum 12 einingum framhaldsskólakennslunnar niður í grunnskólann, hver svo sem skýringin er. Ljóst má þó vera að svona stór breyting kallar á verulegan undirbúning og vinnu. Ég kannast reyndar ekki við það hjá mínum nemendum að þeir hafi ekki nóg að gera.

Þegar ég máta núverandi námskrá Menntaskólans í Reykjavík, eða sambærilegra bóknámsskóla á framhaldsskólastigi, við þessar hugmyndir blasir við gengisfelling á námi nemenda um a.m.k. hálft ár. Til þess að stytta framhaldsskólann um heilt ár þarf því að lengja framhaldsskólaárið um fleiri vikur ef gengisfelling á ekki að verða á námi þeirra. Mikilvægur kostur íslenska menntakerfisins er að nemendum gefst færi á því að taka þátt í vinnumarkaðinum yfir hásumartímann. Í raun eru íslensk ungmenni lánsöm að þurfa ekki að bíða fram á fullorðinsár eftir því að kynnast atvinnulífinu af eigin raun. Einmitt þetta tækifæri er ómetanlegt og tel ég að það skýri að stórum hluta að hér þekkist varla stéttaskipting þar sem okkur lærist að bera virðingu fyrir störfum annarra. Sumarvinna unglinga er mikilvægur þáttur í menntun og þroska hvers og eins og þarna stöndum við framar flestum þjóðum sem við viljum bera okkur saman við og við skulum gæta þess sem vel er gert.