„Hinn upplýsti ferðamaður vill upplifa raunveruleika en ekki sviðsetningu“

„Áform um að reisa tilgátukirkju rýra sanngildi Skálholts, sem nú þegar hefur allt sem þarf sem einstakur viðkomustaður erlendra sem innlendra gesta. Mikilvægt er að sýna því virðingu og fagmennsku,“ segir Margrét Hallgrímsdóttir þjóðminjavörður. Hún segir að virða beri heildaryfirbragð staðarins og samhengi við sögu þess, náttúru og listrænt gildi. „Þegar hinn upplýsti ferðamaður kemur til landsins vill hann upplifa raunveruleika en ekki sviðsetningu.“

Samkvæmt Margréti er áhersla á sanngildi, sem mætti útleggja sem sanna upplifun, í samræmi við markmið um sjálfbæra ferðaþjónustu og vandaða minjavörslu. „Mikilvægt er að líta til langrar framtíðar og að fórna ekki meiri hagsmunum fyrir minni.“

Fjallað var um miðaldadómkirkju á Vísi í gær.

„Það er röng forgangsröðun að taka gerviminjar fram yfir verndun og aðgengi að raunverulegum minjum í nafni ferðaþjónustu. Við ættum heldur að styrkja raunverulegar minjar okkar. Þess má geta að torfhúsaarfur okkar er talinn eiga erindi á heimsminjaskrá UNESCO en hagrænt gildi slíkrar skráningar getur verið afar mikið eins og tölur sýna í nágrannalöndum okkar. Slíkir staðir laða að sér upplýsta og krefjandi ferðamenn,“ segir Margrét, og útskýrir að sanngildi skipti máli til að laða að þennan hóp ferðamanna. Tilgátukirkjan rýrir sanngildi Skálholts, að mati Margrétar.

Í Skálholti er mikið af fornminjum, sem enn hafa ekki verið kortlagðar.„Mikilvægt er að ekki sé þrengt að hugsanlegum fornleifarannsóknum í framtíðinni á stóru svæði umhverfis staðinn.“

Tilgátuhús almennt geta verið með ýmsum hætti að sögn Margrétar, og þurfa ekki endilega að vera skaðleg heldur geta styrkt fornleifarannsóknir ef rétt er farið að. „Til dæmis er tilgátuhús á Eiríksstöðum í Dalasýslu sem byggir á ítarlegum fornleifafræðilegum heimildum sem reynt er að túlka enn frekar með byggingu tilgátuhúss. Það þjónar fræðilegum tilgangi og eykur aðgengi að minjastaðnum.“

Margrét nefnir yfirstandandi endursmíð á Krýsuvíkurkirkju sem annað dæmi um vel heppnaða endurgerð. „Þá var leitast við að láta eitthvað gott koma út úr því sorglega atviki þegar kirkja brann og minjarnar glötuðust. Þar voru til nákvæmar uppmælingar, ljósmyndir og teikningar af byggingunni og þetta tækifæri var notað til að kenna iðnnemum að byggja hús með gömlum aðferðum. Verkefnið hefur menntunargildi og mun án efa styrkja húsvernd almennt með fleiri færum handverksmönnum í viðhaldi gamalla húsa.“ Þessi verkefni hafa verið unnið í samvinnu við þjóðminjavörsluna.

„Hugmyndir um miðaldakirkju í Skálholti eru óviðeigandi, meðal annars vegna þess að ekki eru heimildir til um það hvernig kirkjurnar litu nákvæmlega út.“ Samkvæmt Margréti er sú tilgáta sem talað hefur verið um að styðjast við hugmynd Harðar Ágústssonar sem nú er látinn. Hugmynd hans byggir á ýmsum heimildum og er listræn útfærsla hans ekki síður en fræðileg. „Hún er ekki til þess fallin að endurbyggja á staðnum.

Þar að auki er nálgunin núna önnur en í tilgátuhúsum sem ætlað er að bæta við þekkingu, þar sem þar virðist vera um að ræða nútímamannvirki fyrir ferðaþjónustu og sölumennsku í kápu kirkjubyggingar frá miðöldum. Það réttlætir að mínu mati ekki byggingu slíks mannvirkis á einum merkasta sögustað þjóðarinnar. Ekki er viðeigandi í Skálholti að rekstrarleg sjónarmið verði tekin fram yfir fræðileg og menningarleg þegar framtíð Skálholts verður ráðin.“