Fiskveiðistjórnunin. Allan sannleikann, takk!

Ógnandi mynd er nú þrengt inn í þjóðarsálina með auglýsingum og fyrirsögnum í fjölmiðlum um frumvörp um fiskveiðistjórnun og veiðigjald. Hamrað er á því að verið sé að gera árás á undirstöðuatvinnuveg og landsbyggðina; gera meirihluta útgerðarfyrirtækja gjaldþrota með hóflausum álögum og skattheimtu. Annað kemur í ljós ef að er gáð.

Skoðum tvær gildar ástæður þess að fullyrðingar um útgerðarhrun og atvinnubrest vegna ákvæða í umræddum frumvörpum standast ekki; þau skapa ekki skuldavanda og gjaldþrotahættu. Sá vandi vofir nefnilega einkum yfir þeim fyrirtækjum í útgerð sem reistu sér svikamyllur í samstarfi við bankastjóra á tíma sem nefndur var góðæri. Þegar myllurnar hrundu kom í ljós um 550 milljarða skuld sem var að miklu leyti byggð á ofurveðsetningu aflaheimilda. Þessi ofurlán fóru ekki öll í fjárfestingu innan greinarinnar og bitna því enn á rekstrinum þrátt fyrir hrikalegt gengisfall sem útgerð og fiskvinnsla hagnast á en þrengir hag almennings. Samt hefur tekist að skipa öflugan grátkór til að syngja um það að ekki megi auka útgjöld og þyngja skuldabyrði, sem telja verður sjálfskaparvíti fremur en ógnun, í nýjum frumvörpum um fiskveiðistjórnun.

Einnig er vert að hafa í huga hvað lagt er til grundvallar í frumvarpi um veiðigjald. Því er lýst svo á vefsíðum forsætisráðuneytisins: „Veiðigjöld verða tvískipt, annars vegar grunngjald sem allir greiða, 8 kr. fyrir þorskígildiskíló og hins vegar sérstakt veiðigjald, sem verður tengt áætlaðri rentu hvers árs og skilar þjóðinni réttmætri auðlindarentu. […] Grunngjaldið er hugsað til að standa undir stofnunum ríkisins við stjórn fiskveiða.“ Í þessu felst það að ekki er hætta á að fyrirtæki í eðlilegum rekstri fari á hausinn vegna veiðigjalds, það verður einungis hluti af svokallaðri auðlindarentu, hluti af því sem eftir verður þegar útgerðin hefur greitt allan rekstrarkostnað og tekið eðlilega arðsemi úr rekstrinum. Þá skulu fyrirtækin skipta því sem eftir stendur með almenningi. Sé enginn hagnaður greiðir útgerðin einungis grunngjaldið, eitthvað upp í rekstrarkostnað þjónustustofnana sinna. Eigandi auðlindarinnar fær engan hlut af auðlindarentu séu fyrirtækin með nýtingarréttin illa skuldsett eða rekin á hæpnum grunni af öðrum ástæðum. Frumvarpið virðist þannig tryggja útgerðum landsins gott skjól.

Furða hvílíkt ramakvein hefur verið rekið upp af talsmönnum fyrirtækja sem njóta þeirra forréttinda í íslenska markaðsþjóðfélaginu að geta notað eftirsóttan, verðmætan veiðirétt svo til ókeypis í áratugi og sjá nú fram á að fá hann fyrir samningsbundna þóknun í 20+15 ár. Furðu margir taka undir, jafnvel sjómenn og sveitarstjórnarmenn. Það finnst mér torskilið, en ég skil vel þá sem gagnrýna þá grunnhugmynd ríkisstjórnarflokkanna að hyggjast lengja svo rækilega eins árs nýtingarrétt þeirra sem sitja að fádæma forréttindum í stað þess að innkalla réttinn í áföngum og bjóða hann svo upp á markaði. Búum við enn við svo rótgróið auðvald með slík tengsl inni á Alþingi að opið markaðsþjóðfélag telst óhugsandi?