Þjáningar Tíbeta

„People are dying“ syngur ungur Tíbeti á meðan hann strýkur án kunnáttu en með eldmóði á strengi gítarsins míns. Hann er reifaður tíbeska fánanum og bíður eftir löndum sínum á torgi McLeod Ganj á Indlandi. Nokkrir Tíbetar í útlegð hafa safnast saman til að sækja leifar Jamphel Yeshi, sem hafði kveikt í sér í Nýju Delhi nokkrum dögum áður. Yeshi er ekki sá eini sem hefur farið þessa leið í örvæntingarfullri tilraun til að vekja viðbrögð við þjáningum Tíbeta. Síðan í mars á síðasta ári hafa þrjátíu og fjórar sjálfsíkveikjur átt sér stað fyrir málstaðinn. Síðustu tvær núna á hinum fyrsta degi íslensks sumars, 19. apríl. Þessir einstaklingar meta það ofar lífi sínu að vernda jörðina þar sem rætur þeirra liggja. Heima.

Ungi Tíbetinn veit hvað hann syngur. Því sem hefur gengið á Tíbet síðastliðin 60 ár hefur verið svarað með „Ahimsa“, friðsælum mótmælum. Tíbeskur búddismi hvetur fólk til að nálgast vandamál af umburðarlyndi og með virðingu fyrir öllu lífi. Þegar Tíbetar biðja, snúast bænirnar oftar en ekki um hamingju og lok þjáninga allra lífvera á jörðinni. Þessi friðsæla þjóð biður ekki um neitt meira en að fá að lifa hæglát og óáreitt inn á milli hvítra fjallatoppa Himalayafjalla.

En sú er ekki raunin. Árið 1949 hrifsaði kínverska stjórnin völdin af Tíbetum og hefur hægt og sígandi síðan verið að bola þeim og menningu þeirra úr landi þeirra. Nógu hægt til að leysa alþjóðasamfélagið undan ábyrgð sinni, að því er virðist. „Tibet is NOT a part of China“ stendur feitletrað á miðum sem eru límdir á veggi umhverfis McLeod Ganj. Flest virðumst við sammála því. En enn styðjum við glöð aðgerðir Kína með viðskiptum okkar við landið. Er það ekki svolítil mótsögn?

Annar tíbeskur útlagi sem ég ræði við fór á síðasta ári að heimsækja fjölskyldu sína í Tíbet í fyrsta skipti í tíu ár. „Allt er breytt“ segir hann. Kína hefur ekki einungis tekið ráðin af Tíbetum, það hefur einnig tekið uxana, tæmt auðlindirnar og bælt niður tíbeskar hefðir og menningu með harðri hendi. Í skólunum má aðeins kenna kínversku, en ekki tíbesku. Þeir sem ekki kunna kínversku fá ekki vinnu og neyðast þannig til að gefa frá sér móðurmál sitt hægt og sígandi. Trúariðkun Tíbeta er ólögleg. Hinn rólegi tíbeski lífsstíll er á undanhaldi undan iðnaðarlífsstíl þar sem efnisleg gildi eru í hávegum höfð. Fjölskylda útlagans, sem áður lifði áhyggjulausu lífi og kunni að meta litlu hlutina í lífinu, hefur nú að hans sögn áhyggjur af ómerkilegum efnislegum hlutum. Þannig eru þeir Tíbetar sem ekki flýja úr landi eða láta lífið í blóðugri þöggun mótmæla í Tíbet – tíbeskt hugarfar þeirra er að hverfa.

Meira að segja Dalai Lama er orðinn þreyttur á ósveigjanleika Kína og, eins og mörgum er kunnugt, sagði sig frá öllum pólitískum afskiptum í mars á síðasta ári. Eins hafa fyrirsagnirnar í vestrænum fréttamiðlum orðið sem ósýnilegar fyrir augum okkar. Fámenn mótmæli við Hörpu virðast sem hver önnur frétt um mótmæli stjórnarandstöðunnar við aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Það er skiljanlegt að við verðum þreytt þegar ekkert virðist gerast þrátt fyrir áköll svo margra. En fólk er enn að deyja fyrir málstað Tíbeta. Hversu langan tíma höfum við þangað til tíbeskt hugarfar og lífstíll heyrir sögunni til?

Við megum ekki leyfa okkur að líta fram hjá fyrirsögnum sem við höfum séð of oft. Ætlum við að standa hlutlaus hjá á meðan friðelskandi fólk sem biður fyrir hamingju okkar er þurrkað út, og þeim sem eftir standa er þvingað inn í kaldan og harðan neysluheim? Hver verða svör okkar við spurningum komandi kynslóða? Að við leyfðum því litla sanna sem eftir var í heiminum að deyja út?