Economist: Ísland er boðberi komandi áfalla

Í greininni segir að til séu margar aðferðir við að ákveða hvernig maður ætlar að borga skuldir sínar en þjóðaratkvæðagreiðsla sé þar örugglega í fyrsta sæti. Það muni gerast á Íslandi eftir að forseti landsins hafnaði því að kvitta undir reikning upp á 3,8 milljarða evra til ríkisstjórna Bretlands og Hollands næstu 15 árin.

"Þar sem fjórðungur Íslendinga hefur skrifað undir áskorun um að hafna þessum greiðslum er ekki erfitt að gera sér grein fyrir því hvernig atkvæðin myndu falla. "Kjósið lægri laun" er ekki slagorð sem væri líklegt til vinsælda. En Íslendingarnir verða bara þeir fyrstu. Um allan heim hafa ríkisstjórnir tekið á sig skuldir einkageirans. Þetta eru auðveldar skuldbindingar til skamms tíma litið. Endurgreiðsla á peningunum er annað mál. Ef skuldin er nógu stór mun niðurstaðan verða hallæri árum saman. Kjósendur munu kafna í kostnaðinum."

Þannig hefst grein Buttonwood sem síðar segir að ríki muni í fyrstu hika við að láta skuldir sínar lenda í greiðslufalli (þótt að til séu fjölmörg slík tilvik í fortíðinni). Hlutirnir líta öðruvísi út í þeim tilvikum þar sem ríkið sér möguleika á að véfengja hvort því beri skyldu til að borga. Dæmi um þetta var Dubai World sem borgarríkið staðhæfði að nyti ekki ríkisábyrgðar (Abu Dhabi, systurfurstadæmi samþykkti að lokum að koma til hjálpar). Og þetta er einnig málið hvað Ísland varðar.

Buttonwood rekur síðan sögu útrásar íslenska bankakerfisins inn á Evrópumarkaðinn undir nöfnum á borð við Icesave. Gert var ráð fyrir því að fjárfestar væru tryggðir í gegnum íslenska innstæðutryggingasjóðinn.

Vandamálið var að bankarnir tóku á sig skuldbindingar sem uxu landsframleiðslu Íslands langt yfir höfuð. Þegar Landsbankinn hrundi gat innistæðutryggingin ekki tekið á sig skuldirnar. Þetta olli deilu meðal ríkisstjórna um hver bæri ábyrgð á því að hreinsa upp ósómann. Ríkisstjórnir Breta og Hollendinga ákváðu að endurgreiða innanlandseigendum reikninga á Icesave tap sitt og krefjast nú peninga sinna til baka frá ríkisstjórn Íslands. Hin lagalega staða er langt frá því ljós.

"Það er til viðurkennt hugtak í alþjóðlegum fjármálum um "íþyngjandi skuldir" þar sem segir að ekki eigi að gera þjóðir ábyrgar fyrir skuldir sem morðóðir eða stelsjúkir einræðisherrar hafa stofnað til. En það er erfitt að nota slík rök yfir Ísland, lýðræðisríki sem hagnaðist á opnum mörkuðum í öðrum löndum og notaði það til eignakaupa æðis. Meðan á bankabólunni stóð líktist Reykjavík gullgrafarabæ."

Buttonwood segir síðan að alltof oft í sögunni hafi ríkjum verið leyft að lenda í raðgreiðsluföllum án þess að vera refsað fyrir slíkt að ráði. Hann vitnar í sögulegar heimildir um að á nítjándu öldinni hafi Spánn lent í greiðslufalli sjö sinnum og Portúgal sex sinnum. Á síðustu öld hafi samtals 16 Evrópuríki (Rússland meðtalið) lent í greiðslufalli.

"Það er til lúmsk leið til að losna við að minnsta kosti hluta af erlendum skuldum sínum með því að leyfa gengi gjaldmiðilsins að veikjast. En það eru bara lönd á borð við Bandaríkin og Bretland sem hafa fengið leyfi til að skulda í eigin gjaldeyri og virðast þegar vera að notfæra sér þá staðreynd.

Lánadrottnar voru meðvitaðir um þessar hættur og kröfðust alþjóðlegra samninga sem skuldbundu ríki til að verja gengi gjaldmiðla sinna. Núna er þetta að mestu heimur fljótandi gengisskráninga. Blandaðu því við lýðræði og ríki hafa leyfi til að misnota erlenda lánadrottna. Ríkin hafa ætíð haft hvata til að gera slíkt. Fjármálakreppan hefur gefið þeim tækifærið."