Möðruvallahreyfingin í ljósi sögunnar

Á árunum fyrir og eftir síðustu aldamót var íslensku samfélagi breytt í siðlausan leikvang græðgi og gróða sem varð sem rjúkandi rúst er vetur gekk í garð árið 2008. Áhorfendur græðgisleikanna, alþýða manna á Íslandi, lágu eftir á berangri með óbærilega skuldabyrði vellauðugra fjárglæframanna og flokksgæðinga á bakinu. Það þurfti ekki svo að fara.

Undir lok sjöunda áratugar 20. aldar og á fyrstu árum þess áttunda gerði fjölmenn og vösk sveit ungra hugsjónamanna úrslitatilraun til að tryggja að Framsóknarflokkurinn bæri fram til sigurs þá stefnu félagshyggju og samfylkingar til vinstri sem flokksþing höfðu mótað og ríflega 28% kjósenda lýst stuðningi við í Alþingiskosningum. Gegn þessu snerust hægri menn í flokknum og þegar á leið einnig helstu forystumenn hans.

Um margra ára skeið var harkalega tekist á um hvort Framsóknarflokkurinn ætti að vera í fylkingarbrjósti vinstri hreyfingarinnar í landinu eða rótlaus miðflokkur sem tæki þátt í ríkisstjórn ýmist til hægri eða vinstri eftir því hver biði best á uppboðsmarkaði stjórnmálanna. Þessari baráttu SUF og Möðruvallahreyfingarinnar lyktaði með sigri hægri manna vorið 1974 þegar flokksforystan sneri baki við þeirri grundvallarstefnu sem flokkurinn hafði boðað þjóðinni mörg undanfarin ár og samþykkt var á flokksþingum, en gekk þess í stað til samstarfs við Sjálfstæðisflokkinn um að framkvæma það í ríkisstjórn og á Alþingi sem flokkurinn hafði áður barist gegn.

Sú afdrifaríka ákvörðun flokksforystunnar fyrir meira en 30 árum var upphaf þeirrar þróunar sem breytti næst stærsta stjórnmálaflokki þjóðarinnar í smáflokk sem biðlaði ákaft til hægri á markaðstorgi valdsins. Tólf ára samfellt stjórnarsamstarf undir forystu Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar lagði síðan grundvöll að óheftri græðgisvæðingu íslensks efnahagslífs. Í stað þess að Framsóknarflokkurinn hefði forystu um uppbyggingu samfélagsins eftir leiðum jafnaðar, samvinnu og lýðræðis, beittu þessi samtvinnuðu hægri öfl valdastöðu sinni til færa eignir þjóðarinnar til pólitískra einkavina og breyta fjármálalífinu í eftirlitslítið spilavíti sem á örfáum árum leiddi til hrikalegra misréttis og meiri ójafnaðar en nokkru sinni fyrr í sögu landsins, og að lokum til gjaldþrots einkavæddu bankanna og margra stórfyrirtækja sömu eigenda, en skildi almenning eftir í hrikalegum skuldaklafa.

Í ljósi þeirra hræðilegu áfalla sem öfgastefna hægri manna hefur kallað yfir íslenska þjóð fannst mér í senn brýnt og tímabært að rifja upp gang þess örlagaríka stríðs sem ungir Framsóknarmenn og Möðruvallahreyfingin háðu árum saman um sál Framsóknarflokksins, en þar lögðum við mesta áherslu á eftirfarandi baráttumál:

1) Sameiningu vinstri manna. 2) Varanlega vinstri stjórn. 3) Samstarf og eflingu Samvinnuhreyfingar og Verkalýðshreyfingar. 4) Sjálfstæða utanríkisstefnu og brottför bandaríska hersins. 5) Nýja og róttæka byggðastefnu. 6) Lýðræðislegri vinnubrögð og aukinn heiðarleika í opinberu lífi. 7) Nýtt lífsgæðamat. 8) Einarða afstöðu ungs fólks í stjórnmálum.

Saga þessara átaka - „Möðruvallahreyfingin – Baráttusaga“ - er væntanleg á haustmánuðum. Að grunni til er bókin byggð á samtíðargögnum af ýmsu tagi, þar á meðal minnisblöðum og dagbókum sem ég hef haldið gegnum tíðina. Einnig hef ég sótt í fróðleiksbrunn gamalla baráttufélaga, leitað fanga í skjalasafni Eysteins Jónssonar, formanns Framsóknarflokksins á árunum 1962-1968 og endurnýjað kynni mín af umfjöllun fjölmiðla á sjötta og sjöunda áratugnum, en baráttan var að hluta til háð á síðum dagblaðanna. Þá hef ég skoðað liðna atburði í ljósi margvíslegra upplýsinga og rannsókna sem fram hafa komið hin síðari ár um sitthvað sem brallað var með leynd á bak við valdatjöldin.

Efnisyfirlit bókarinnar er birt á nýrri vefsíðu. Slóðin er: www.modruvallahreyfingin.com.