Grétar Jónasson: Meingallað frumvarp um sölu fasteigna

Nýlega var lagt fram á Alþingi mikilvægt neytendafrumvarp um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Frumvarpið er slíkum anmörkum háð að ekki verður við unað. Vinnan við frumvarpið var unnin fyrir hrunið og ber keim af því frjálsræðis andrúmslofti sem þá réði för. Nefnd sem vann að frumvarpinu voru þröngar skorður settar enda leiðin vörðuð af viðskiptaráðuneytinu og erfitt að koma að brýnum úrbótum. Frumskilyrði fyrir setningu nýrrar löggjafar er að í henni felist réttarbætur. Gildandi löggjöf hefur reynst einkar erfið í framkvæmd en frumvarpið boðar afturför í mörgum atriðum. Neytendasamtökunum, Húseigendafélaginu og Félagi fasteignasala blöskraðiNeytendasamtökin, Húseigenda­félagið og Félag fasteignasala sem hafa mikla reynslu og þekkingu á þessu sviði sameinuðu krafta sína og settu fram tillögur að bráðnauðsynlegum réttar­bótum. Ráðuneytið hafði að engu þær tillögur sem settar voru fram og sýndi óbilgirni. Það er því alrangt þegar ráðuneytið fullyrðir í frumvarpinu að „leitast hafi verið við að koma til móts við þau sjónarmið og gagnrýni sem helst hefur verið höfð uppi gagnvart núgildandi lögum“. Það er mikið áhyggjuefni þegar slíkar rangfærslur koma fram í stjórnarfrumvarpi. Þegar þannig háttar er brýnt að alþingismenn haldi vöku sinni gagnvart framkvæmdavaldinu.

Alvarlegir agnúar eru víða í frumvarpinu. Hér á eftir verður einungis nokkurra getið. TilgangsákvæðiðÍ 1. gr. frumvarpsins segir að tilgangur þess sé m.a. að tryggja neytendavernd og að fasteignaviðskipti geti farið fram með öruggum hætti auk þess sem fasteignasalar séu engum háðir í störfum sínum. Vitaskuld þurfa önnur ákvæði laganna að styðja við tilgangsákvæðið þannig að tilgangi þeim sem stefnt er að verði náð, því fer á hinn bóginn víðs fjarri víða í frumvarpinu. Skylduaðild að Félagi fasteignasalaViðskiptaráðuneytið hélt því afdráttarlaust fram að fella þyrfti skylduaðild brott þar eð þingmenn myndu ekki samþykkja áframhald skylduaðildar auk þess sem hugsanlega væri um að ræða brot gagnvart stjórnarskrá. Nefndin sem vann að frumvarpinu var á öndverðum meiði auk þess sem fyrir lá lögfræðiálit frá tveimur virtum lögmönnum sem gengur í sömu átt og að niðurfelling skylduaðildar leiði til mun lakari stöðu neytenda en fyrr.

Eftir að nefndin hafði lokið störfum sínum samþykkti Alþingi lög um að tekin yrði upp skylduaðild að Félagi löggiltra endurskoðenda þar sem alfarið sömu sjónarmið ráða og skylduaðild að Félagi fasteignasala byggir á í dag. Sú skipan var samþykkt af öllum þingmönnum þrátt fyrir að viðskiptaráðuneytið hafi haldið þveröfugu fram um vilja þingmanna og byggt frumvarpið á því!

Afleiðingar brottfalls skyldu­aðildar fasteignasala eru m.a.:

a) Felld er brott skylda fasteignasala að fylgja ströngum siðareglum við störf sín gagnvart neytendum.

b) Lögboðið eftirlit með fasteignasölum að þeir fylgi siðareglum gagnvart neytendum er fellt niður.

c) Felld er brott skylda Félags fasteignasala að tilkynna eftirlitsnefnd um meint brot fasteignasala gagnvart neytendum. Þetta er gert þrátt fyrir að öll alvarlegustu mál sem upp hafa komið í störfum fasteignasala undanfarin ár hafa verið upplýst vegna þessarar lagaskyldu. Athugasemdir sem settar eru fram í frumvarpiÍ athugasemdum sem fylgja frumvarpinu hefur viðskiptaráðuneytið m.a. sett inn ýmsar breytingar. Athugasemdir sem fylgja frumvarpinu eru mikilvæg lögskýringargögn. Staðhæfingar eru sums staðar beinlínis rangar og standast engan veginn auk þess sem ýmis atriði eru mjög óljós og einsýnt að margháttuð túlkunarvandamál eiga eftir að koma upp verði frumvarpið samþykkt. Kröfu verður að gera til lögjafar að um mikilvæg atriði sé kveðið á með skýrum hætti en framkvæmdin skrumskæli ekki þær réttarbætur sem reynt er að koma á.

Í frumvarpinu er þess utan gert ráð fyrir að stór hluti athugasemda er fylgja eldri lögum sé ætlað að gilda áfram þrátt fyrir að um sé að ræða frumvarp til nýrra heildarlaga. Þvílík vinnubrögð skapa óvissu og ruglingshættu á réttarsviði þar sem einmitt er brýn þörf á skýrum og ótvíræðum leikreglum. Þessi vinnubrögð eru ekki til eftirbreytni og við þeim sérstaklega varað í handbók forsætisráðuneytisins um frágang lagafrumvarpa.

Lög um sölu fasteigna er mikilvæg neytendalöggjöf sem hefur að geyma margháttaða umgjörð um rétt neytenda í alla jafnan stærstu viðskiptum fólks á lífsleiðinni. Það er óhæfa að ekki sé betur vandað til. Brýnt er að Alþingi haldi vöku sinni og slái skjaldborg um hagsmuni almennings.