Segir furðu sæta að hag­fræðingur telji náms­lán gjöf

„Menntun er ekki kostnaður heldur fjárfesting. Þjóðir sem hafa náð bestum árangri efnahagslega eru ekki þær sem spara í menntakerfinu, heldur þær sem byggja markvisst upp þekkingu, hæfni og mannauð,“ segir Einar í grein sem hann birti á Vísi undir yfirskriftinni „Menntun Helgu Völu er fjárfesting – ekki gjöf“.

Umræðan með ólíkindum

Tilefni skrifa Einars eru skrif Konráðs S. Guðjónssonar, fyrrum efnahagsráðgjafi ríkisstjórnarinnar sem þakkaði fyrir námslánin, með virtum, sagði þær gjöf en ekki gjald enda lán sem veitt væri á tombólukjörum. Konráð sagði að hann myndi aldrei kvarta undan námslánum – eins og lögmaðurinn Helga Vala Helgadóttir hafði gert - og segir grein Einars byggja á misskilningi.

Einar segir þessa umræðu með ólíkindum. 

„Ég er ekki aðdáandi Helgu Völu Helgadóttur, þvert á móti, en hún hefur engu að síður rétt fyrir sér í þessu lykilatriði: námslánakerfið er orðið mörgum námsmönnum þung byrði og er samfélagi okkar til skammar. Námslán eru ekki gjöf. Þau eru fjárfesting. Að halda öðru fram er skammsýni.“

Einar segir að auki það vekja sérstaka furðu að hagfræðingur haldi því fram að verið sé að „gefa“ námsmönnum fé. Það bendi til alvarlegs misskilnings á eðli menntunar í hagkerfi. Menntun sé ein arðbærasta fjárfesting sem samfélag getur ráðist í. Og þetta ætti hagfræðin að kenna.

Menntun lykill að farsæld samfélaga

„Einstaklingur sem menntar sig eykur framleiðni sína, skilar hærri tekjum og greiðir meiri skatta til samfélagsins til lengri tíma. Samfélagið fær þannig margfalt til baka það sem það leggur í menntun. Að leggja þungar skuldir á námsmenn er því ekki aðeins ósanngjarnt heldur einnig óskynsamlegt út frá einföldum hagfræðilegum rökum. Skuldsettir námsmenn þýðir veikari framtíð,“ segir Einar meðal annars.

Hann segir kjarna málsins einfaldan. Ef Ísland ætlar að halda stöðu sinni meðal fremstu þjóða þarf að hætta að líta á menntun sem útgjaldalið sem þurfi að halda niðri. „Í staðinn þarf að líta á hana sem lykil fjárfestingu í framtíð þjóðarinnar. Spurningin er því ekki hvort við höfum efni á að styðja betur við námsmenn. Spurningin er hvort við höfum efni á því að gera það ekki.“

Konráð segir í færslu á Facebook að viðbrögð Einars virðist byggja á furðulegum misskilningi. Hann hafi aldrei sagt að námslán væri bókstaflega „gjöf“.

„Það er hins vegar einföld staðreynd að þau eru veitt á tombólukjörum sem eru umtalsvert betri en bjóðast á markaði. Þannig var kerfið hannað, en hefur breyst til batnaðar með meiri beinum styrk. Persónulega styð ég opinberan stuðning til náms og jöfn tækifæri til framgangs á eigin verðleikum, enda er það jú fjárfesting.“

Fréttin var uppfærð með viðbrögðum Konráðs.