Hver ber á­byrgð á heimilis­leysi á Ís­landi?

Það er óhætt að segja að enginn kýs að vera heimilislaus, húsaskjól er jú ein af grunnþörfum fólks. Alls konar aðstæður og áföll geta hins vegar komið upp í lífi hvers og eins sem geta gert það að verkum að viðkomandi missir húsnæði.

Setjum okkur í þeirra spor og ímyndum okkur að við séum heimilislausir einstaklingar í neyðarskýlum borgarinnar.

Við vöknum snemma alla morgna á neyðarskýli og höfum stuttan tíma til að fara þaðan út, en það lokar klukkan tíu á morgnana. Dagurinn fram undan er óviss. Við fáum okkur kaffibolla á kaffistofu Samhjálpar og reynum að halda okkur gangandi, förum í göngutúr ef veður leyfir. Margir glíma við fíknivanda sem gerir stöðuna enn erfiðari. Klukkan fimm síðdegis, þegar neyðarskýlin opna, fáum við að koma aftur. Þar eru einungis tveir starfsmenn á vakt sem sjá um allt húsið. Þegar það er mest að gera eru hátt í þrjátíu manns að gista í einu. En ímyndum okkur að við búum ekki í Reykjavík. Erum við þá síður heimilislaus?

Ríkið þarf að stíga fram

Sum sveitarfélög eru með samning við Reykjavíkurborg þar sem þeirra skjólstæðingar fá að nýta neyðarskýli borgarinnar. Svo eru önnur sveitarfélög sem hafa engan samning við borgina og eru þeirra skjólstæðingar þá í mun verri stöðu en ella ef þeir missa húsnæði.

Í dag er Reykjavíkurborg eina sveitarfélagið sem rekur neyðarskýli. Þau eru tvö fyrir heimilislausa karlmenn og svo rekur Rótin, sem er frjáls félagasamtök, Konukot sem er fyrir heimilislausar konur og nýtur það styrkja frá Reykjavíkurborg. Borgin rekur einnig íbúðarúrræði fyrir heimilislausa þar sem notast er við svokallaða „housing first“ hugmyndafræði, þar sem fólk fær húsnæði fyrst og stuðning samhliða. Rannsóknir hafa ítrekað sýnt að þessi nálgun skilar mjög góðum árangri.

Það er því fagnaðarefni að félags- og húsnæðismálaráðherra hafi nýlega stigið skref í átt að því að móta heildstæða landsstefnu um heimilisleysi á Íslandi. Slík stefnumótun er mikilvægur grunnur að betri þjónustu heimilislausra um allt land.

Þó er ljóst að slík vinna er aðeins fyrsta skrefið. Það mun koma í ljós á næstu misserum hvernig það verður í framkvæmd. Reynslan sýnir að stefnumótun ein og sér nægir ekki nema henni sé fylgt eftir með skýrri verkaskiptingu og raunverulegri framkvæmd.

Heimilisleysi er stórt vandamál sem Reykjavík getur ekki leyst ein sín liðs. Á meðan skortur er á samræmdri stefnu mun fólk halda áfram að falla á milli kerfa. Ríkið þarf því að fylgja þessu eftir með auknu fjármagni og áætlun sem nær yfir allt landið, ekki bara Reykjavík.

Heimilisleysi er ekki vandamál Reykjavíkur

Heimilisleysi er samfélagslegt verkefni sem krefst raunverulegra aðgerða. Það þarf að tryggja að allir sem lenda í húsnæðisvanda fái viðeigandi stuðning, óháð búsetu. Enginn ætti að vera án aðstoðar vegna þess eins hvar hann býr.

Nú er kominn tími til að þessi vinna verði útfærð í framkvæmd, þar sem ríki og sveitarfélög vinni saman. Þar þarf að tryggja jafnt aðgengi að úrræðum og byggja upp þjónustu sem nær til allra sem þurfa á henni að halda.

Heimilisleysi er ekki vandamál Reykjavíkur, það er vandamál okkar allra. Án skýrrar landsstefnu mun vandinn aðeins halda áfram að vaxa og færri fá þá þjónustu sem þeir eiga rétt á.

Höfundur skipar 15. sæti á lista Viðreisnar í Reykjavík, er starfsmaður í neyðarskýli og situr í stjórn Viðreisnar í Reykjavík.