Sjálf­skapar­víti meiri­hlutans í Reykja­vík

Þegar flugvallaröryggi, umferð og mannlegi þátturinn víkja fyrir hugmyndafræði

Reykjavíkurborg býr í dag við vanda sem verður ekki lengur skýrður með tilviljunum eða ytri aðstæðum. Umferðarteppur, versnandi aðgengi, dýrari framkvæmdir og vaxandi óánægja borgarbúa eru afleiðing stefnu sem hefur verið mótuð og rekin árum saman af sama pólitíska meirihluta. Þetta er ekki skammvinnt ástand heldur niðurstaða langrar forgangsröðunar.

Reykjavík er því ekki föst í ógæfu heldur í stefnu. Stefnu sem hefur verið mótuð og viðhaldið af sama meirihluta um langa hríð, með Samfylkinguna í lykilhlutverki og Dag B. Eggertsson sem eitt helsta andlit hennar. Ástandið sem borgarbúar búa við í dag er ekki tilviljun heldur afleiðing pólitískra ákvarðana sem hafa verið teknar ítrekað, þrátt fyrir augljósar afleiðingar.

Þegar flokkur situr við völd svo lengi að kerfislæg vandamál verða viðvarandi, hverfur svigrúmið til að skýla sér á bak við fyrri stjórnir eða aðstæður. Þá verður ábyrgðin ekki aðeins pólitísk heldur einnig persónuleg.

Flugvöllurinn í Vatnsmýri – lífæð, ekki skipulagsatriði

Eitt alvarlegasta málið í þessu samhengi er afstaða borgarstjórnar til Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýri. Flugvöllurinn er ekki aðeins hluti af skipulagi borgarinnar heldur lykilinnviður í öryggiskerfi landsins. Hann er hjartað í sjúkraflugi og tengir landsbyggðina beint við Landspítalann.

Sjúkir og slasaðir eiga allt sitt undir því að komast hratt undir læknishendur. Sekúndur og mínútur skipta máli. Þegar talað er um að færa sjúkraflug og flugstarfsemi „eitthvert annað“ án þess að fyrir liggi raunhæf lausn sem tryggir sama aðgengi og sama öryggi, er verið að taka óábyrga áhættu.

Sérstaka athygli vekur að borgarstjóri, sem sjálfur er læknir og hefur undirgengist læknaeið, skuli vera meðal þeirra sem ýta hvað mest undir þessa óvissu. Sá eiður snýst um að verja líf og heilsu, ekki að gera aðgengi að bráðalækningum flóknara vegna skipulagsdrauma.

Forgangsakstur í orði – tafir í verki

Á sama tíma hefur borgarstjórnin lagt áherslu á kynningarátök um mikilvægi forgangsaksturs slökkviliðs og sjúkraflutninga. Það er mikilvægt og rétt. Vandinn er sá að ákvarðanir í skipulags- og umferðarmálum ganga í þveröfuga átt.

Vegakerfi Reykjavíkur hefur verið þrengt markvisst. Akreinum hefur verið fækkað, flæði rofið og umferð hægð. Í þessum aðstæðum er forgangsakstur síður en svo tryggður í reynd. Þegar þessari stöðu er bætt ofan á hugmyndir um að færa sjúkraflugið út fyrir borgina blasir við augljós mótsögn: lengri vegalengdir á jörðu niðri þýða meiri tafir í kerfi sem þegar er orðið ofhlaðið.

Borgarbúar og landsbyggðin sjá í gegnum þessa tvöfeldni. Forgangsakstur er ekki tryggður með yfirlýsingum einum saman heldur með raunhæfri skipulagningu og skynsamlegri forgangsröðun. Alvarlega veikt og slasað fólk á ekki að þurfa að bera afleiðingar skipulagsákvarðana sem tefla tímanlegu aðgengi að bráðalækningum í tvísýnu.

Umferðarmál – mannlegi þátturinn gleymist

Umferðavandinn í Reykjavík er ekki náttúrulögmál. Hann er afleiðing stefnu sem miðar að því að breyta hegðun fólks með því að gera daglegt líf erfiðara, oft án þess að raunhæfir valkostir fylgi í kjölfarið.

Heilu akreinarnar hafa verið teknar undir hugmyndafræðileg verkefni sem eiga rætur sínar í stórborgum erlendis, án þess að tekið sé nægilegt tillit til íslensks raunveruleika. Reykjavík er hvorki flatlendisborg né byggð við stöðugt og milt loftslag. Hér þarf fólk að komast í vinnu, leikskóla, verslanir og grunnþjónustu í snjó, hálku, rigningu og myrkri, oft með ung börn í aftursætinu.

Samhliða þessu hefur strætókerfið verið útþanið án þess að raunveruleg eftirspurn fylgi. Hálftómir vagnar aka um götur borgarinnar og stöðva umferð þegar þeir taka upp eða setja af farþega, jafnvel á stöðum þar sem flæði ætti að vera órofið. Fyrirkomulagið er slíkt að hringtorg eru ekki einu sinni undanskilin. Bílar standa kyrrir, tími tapast og mengun eykst – þvert á þau markmið sem aðgerðirnar eiga að þjóna.

„Græna gímaldið“ í Seljahverfi – tákn um hunsaðan mannlegan þátt

Skýrt dæmi um hvernig mannlegi þátturinn hefur verið settur til hliðar í skipulagsákvörðunum borgarinnar er byggingin í Seljahverfi sem íbúar hafa kallað „græna gímaldið“.

Þar var stórri byggingu troðið inn í rótgróið fjölbýlishúsahverfi, þvert á áhyggjur og andstöðu íbúa. Bent var á áhrif á birtu, útsýni, næði og heildaryfirbragð hverfisins. Þrátt fyrir það var haldið áfram, þar sem skipulagið passaði betur inn í hugmyndafræðilega sýn en raunverulegt líf fólks.

Málið sýnir hvernig samráð verður að formsatriði fremur en raunverulegu samtali. Skipulag snýst ekki aðeins um fermetra og nýtingarhlutföll heldur um fólk og samfélög. Þegar því er ýtt til hliðar tapast traust.

Brákarborg – þegar góð hugmynd verður að kostnaðarsamri sorgarsögu

Kostnaðurinn við Brákarborg er orðið eitt skýrasta dæmið um hvernig skortur á aðhaldi, raunhæfu kostnaðarmati og ábyrgð hefur einkennt stjórnarhætti meirihlutans í Reykjavík. Uppbygging Brákarborgar, sem átti að verða fyrirmyndarverkefni í þjónustu við börn og fjölskyldur, er nú komin í um 3,2 milljarða króna í kostnað.

Ákvarðanir um verkefnið voru teknar af borgarstjórn og framkvæmdar í gegnum stjórnsýslu borgarinnar, með samþykki meirihlutans. Þegar ljóst varð að kostnaður fór langt fram úr upphaflegum áætlunum var ekki stigið inn af festu til að endurmeta verkefnið, draga úr umfangi eða stöðva þróunina. Í stað þess var haldið áfram, á meðan kostnaðurinn óx og ábyrgðin varð sífellt óskýrari.

Pólitísk ábyrgð á Brákarborg liggur hjá borgarstjórnarmeirihlutanum sem samþykkti verkefnið, fylgdist ekki nægilega með framkvæmdinni og brást ekki við þegar ljóst var að kostnaðurinn stefndi langt fram úr öllum áætlunum.

Á meðan hafa börn, foreldrar og starfsfólk þurft að lifa við óvissu, flutninga milli staða og bráðabirgðalausnir. Hér er ekki aðeins um fjárhagslegt klúður að ræða, heldur einnig mannlegt.

Umdeildir samningar um bensínstöðvalóðir olíufélaga

Samningar Reykjavíkurborgar við olíufélög um bensínstöðvalóðir hafa lengi verið umdeildir og sýna skort á pólitískri festu. Í stað þess að standa skýrt vörð um hagsmuni borgarbúa hefur meirihlutinn leyft málunum að dragast á langinn, með óvissu um nýtingu verðmætra lóða og töpuðum tækifærum í uppbyggingu. Ábyrgðin hefur verið óljós og uppgjörið látið sitja á hakanum. Reikningurinn lendir að lokum á borgarbúum.

Jarðvegsframkvæmdir – þegar skynsemi var lögð niður

Sama hugsunarleysi má sjá í öðrum framkvæmdamálum borgarinnar. Áratugum saman var sandi dælt upp úr sjó og hann unninn í Bryggjuhverfi nærri Grafarvogi. Þetta fyrirkomulag var bæði hagkvæmt og skilvirkt og sparaði borgarbúum hundruð milljóna króna.

Hér áður fyrr voru einnig stórfelldir efnisflutningar úr grunnum og annarri verktakastarfsemi nýttir sem landfyllingarefni við ströndina, með tilheyrandi sparnaði, skilvirkara verklagi og auknu landrými fyrir borgina.

Nú hefur þessu verið hætt. Í staðinn er efni flutt langar leiðir til og frá framkvæmdasvæðum, með tilheyrandi töfum, sóðaskap og auknum kostnaði. Fyrirtæki, heimili og borgarsjóður bera nú þennan kostnað, án þess að heildstætt mat á afleiðingunum hafi verið lagt fram.

Nýr kandídat, sama stefna?

Forsætisráðherra, Kristrún Frostadóttir, hefur nú stigið fram og boðað nýjan borgarstjórakandídat Samfylkingarinnar. Það bendir til þess að flokkurinn geri sér grein fyrir því að þolinmæði borgarbúa gagnvart þessum stjórnarháttum sé á þrotum.

Spurningin er þó hvort um raunverulega stefnubreytingu sé að ræða – eða einfaldlega nýtt andlit til að halda áfram sömu vegferð.

Kominn tími á uppgjör

Vandinn sem Reykjavík stendur frammi fyrir í dag er ekki tímabundinn. Hann er afleiðing stefnu sem hefur verið rekin of lengi án nægilegrar sjálfsgagnrýni.

Komandi borgarstjórnarkosningar snúast um hvort borgarbúar sætti sig áfram við þessa þróun eða krefjist raunhæfrar stjórnar sem setur öryggi, mannlega nálgun og daglegt líf fólks í forgang.

Reykjavík þarf ekki fleiri slagorð. Hún þarf betri stjórn.

Höfundur er athafnamaður.