Tæpar tvær vikur eru síðan íbúar í Íran tóku til við að mótmæla efnahagsstjórn landsins, háu verðlagi og versnandi lífskjörum. Mótmælin hófust í höfuðborginni Tehran en standa nú yfir um allt land.

Samkvæmt umfjöllun BBC hafa að minnsta kosti fimmtíu mótmælendur og fimmtán öryggisverðir á vegum stjórnvalda látist frá upphafi átakanna þann 28. desember. Samtökin Mannréttindi Írans (Iran Human Rights) í Noregi áætla að að minnsta kosti 51 sé látinn, þar af níu börn. Yfir 2300 hafa verið handteknir.

Aytollah Ali Khamenei, æðsti leiðtogi Írans, sagði í sjónvarpsútsendingu í gær að stjórnvöld í landinu myndu ekki gefa eftir þrátt fyrir mikil mótmæli síðustu vikur. Þar sagði hann að mótmælendurnir væru skemmdarverkamenn sem séu að reyna gera Donald Trump Bandaríkjaforseta til geðs.

Sífellt styttra á milli mótmæla

Kjartan Orri Þórsson, sérfræðingur í málefnum Írans, ræddi stöðuna í kvöldfréttum Sýnar í gærkvöldi. Hann segir að fjöldi mótmæla hafi átt sér stað frá aldamótum en sífellt styttra sé á milli hverra mótmæla.

„Það sem mótmælin snúast núna um eru efnahagsmál, fólk á alls ekki fyrir því að kaupa í matinn eða aðrar nauðsynjavörur, sem hafa jafnvel þrefaldast í verði. Við sjáum að ástandið er orðið þannig að hinn almenni borgari getur ekki leitt það hjá sér eins og áður þegar mótmælin snerust um eitthvað annað. Það eru margir innan Írans sem vilja losna við þessa klerkastjórn,“ segir Kjartan.

Hann telur að hugsanlega sé kominn ákveðinn vendipunktur. Mótmælin eigi sér stað út um allt land og allar stéttir taki þátt. 

„Manni finnst vera annar tónn í þessu en það sem maður hefur séð áður, en það er ekki að undra þegar fólk á ekki í sig og á.“

Einhverjar líkur séu á því að mótmælin leiði til endaloka klerkastjórnarinnar.

„Það sem er erfitt að sjá er hver myndi taka við og hvernig samfélagið er undirbúið undir það. Við höldum í okkur andanum enn þá en það lítur út fyrir og bendir allt til þess að einhverjar breytingar séu í farvatninu í Íran.“

Spenna milli Írans og Bandaríkjanna

Kjartan segir að stjórnvöld hafi ítrekað brugðist við mótmælum af hörku. Annar tónn hafi þó verið í upphafi og kvartanir íbúa teknar til greina. Sá tónn hvarf hins vegar þegar mótmælendur gáfu lítið fyrir svör stjórnvalda.

„Írönsk stjórnvöld hafa iðulega þegar miður fer hjá þeim kennt Bandaríkjunum og Ísrael um ástandið,“ segir Kjartan.

Hann vísar í orð Khameine þar sem hann segir mótmælendurna vera að reyna að gera Bandaríkjaforseta til geðs. 

„Þau eru að rústa götunum okkar því Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, sagði að hann myndi koma þeim til hjálpar. Hann ætti frekar að athuga ástandið í sínu eigin landi,“ sagði Khamenei og uppskar hlátur frá stuðningsmönnum sínum. 

Trump hefur sagt að hann fylgist náið með mótmælunum í Íran. Hann sagði einnig fyrr í vikunni að ef Íranir myndu myrða mótmælendurna myndu Bandaríkin svara fyrir það. Það þýddi þó ekki að Bandaríkjamenn myndu senda hermenn til landsins.

Í kjölfar orða Trumps gaf íranski herinn út yfirlýsingu þar sem hann kennir Ísrael og „fjandsamlegum hryðjuverkahópum“ um að reyna að „grafa undan almannaöryggi í landinu“ samkvæmt Reuters.

Heilbrigðiskerfið sé komið að þrotum

Ekkert netsamband hefur verið í landinu frá því á fimmtudag og er erlendum fjölmiðlum meinað að koma til landsins til að fjalla um mótmælin. Stjórnvöld reyna að koma í veg fyrir að íbúarnir nái sambandi við umheiminn. 

BBC hefur náð sambandi við tvo lækna þar ytra sem segja ástandið alvarlegt. Heilbrigðisstarfsfólk hafi ekki við fjölda sjúklinga og leita margir á sjúkrahús sem hafa fengið byssuskot í auga eða höfuð. Ekki séu nægilega margir skurðlæknar til að hjálpa öllum.

Í umfjöllun Reuters kemur fram að mótmælin héldu áfram í nótt. Fjöldi leitaði á sjúkrahús, þó nokkrir vegna alvarlegra barsmíða, aðrir með höfuðáverka og brotna fætur og handleggi.