Hafna því að sveitar­fé­lög beri á­byrgð á hælis­leit­endunum

Fjöldi hælisleitenda hefur misst alla þjónustu frá hinu opinbera á borð við húsnæði og fæðupeninga en samkvæmt nýjum útlendingalögum fellur þjónustan fólks niður 30 dögum eftir að þeim hefur borist endanleg synjun um alþjóðlega vernd.

Á föstudag var greint frá því að af þeim 53 sem hafi verið tilkynnt um lok á þjónustu frá 1. júlí hafi aðeins tíu farið með lögreglu úr landi eða verið að undirbúa brottför.

Guðmundur Ingi Guðbrandsson félagsmálaráðherra segir það undir sveitarfélögunum komið hvort þau veiti þjónustusviptum hælisleitendum þjónustu eða ekki. 

Þeim sem fái endanlega synjun á umsókn sinni um alþjóðlega vernd bjóðist að vinna með stjórnvöldum að því að fara af landi brott. „Og ef þau vinna með stjórnvöldum þá fá þau þjónustu áfram. Þannig þjónustan er vissulega í boði fyrir fólk,“ sagði Guðmundur Ingi í samtali við fréttastofu í gær.

„Ég hef bent á þessa leið fyrir fólk að sækja um félagsaðstoð sveitarfélaga og ef sveitarfélögin taka þá ákvörðun að veita fólki þessa félagsaðstoð þá lendir fólk ekki á götunni, það er alveg ljóst og er þá ekki í hópi heimilislausra,“ sagði hann jafnframt.

Vöruðu við auknu heimilisleysi og mansali

Samband íslenskra sveitarfélaga tekur ekki undir að ábyrgðin sé nú alfarið á höndum sveitarfélaganna, að því er fram kemur í tilkynningu. Um sé að ræða fyrirsjáanlega vankanta á útlendingalögunum sem sambandið hafi áður bent á í umsögn sinni um lagafrumvarpið.

„Þar krafðist sambandið þess að skýrt yrði hvað tæki við eftir að 30 daga fresti frá synjun um stöðu hælisleitanda lýkur. Á því tímamarki fellur réttur einstaklings til grunnþjónustu niður þar sem sveitarfélög bera ekki ábyrgð á að veita fólki þjónustu sem dvelur í landinu án tilskilinna leyfa,“ segir í tilkynningunni.

Í umsögn þess um frumvarpið sem síðar varð að núgildandi útlendingalögum í mars voru viðraðar áhyggjur af því að heimilislausum myndi fjölga og mansal aukast. Greint hefur verið frá því að hælisleitendur búi ýmist í kúlutjöldum í Öskjuhlíð eða í gjótu rétt fyrir utan Reykjavík.

Sambandið segir ekkert samtal hafa farið fram milli ríkis og sveitarfélaga um hvað taki við hjá þeim hælisleitendum sem misst hafi framfæri sitt hjá ríkinu og séu án kennitölu og réttinda í landinu.

„Sambandið telur skýrt að þessi málaflokkur sé á ábyrgð ríkisins og að nauðsynlegt sé að þau ráðuneyti sem málaflokkurinn fellur undir geri viðeigandi ráðstafanir til að tryggja umræddum einstaklingum þak yfir höfuðið og framfærslu, þar til viðkomandi einstaklingar fara úr landi.“

Þurfi að sýna samstarfsvilja

Guðrún Hafsteinsdóttir dómsmálaráðherra hefur sagt útlendingalögin virka sem skyldi.

„Á þessum 30 dögum ber fólki að yfirgefa landið, því það hefur ekki leyfi til að búa hér á landinu. Við væntum þess að lang, langflestir muni vilja fara í sjálfviljugri brottför,“ sagði hún í samtali við fréttastofu á föstudag. Fólk sem fari ekki sjálfviljugt frá Íslandi væri á eigin ábyrgð hérlendis.

„Það er erfitt að eiga við það þegar fólk sýnir ekki samstarfsvilja, og þegar fólk gerir það ekki þá á það ekki rétt á þjónustu hér á landi.“

Aðspurð hvort hún teldi hættu á því að að þessi þjónustusvipting gæti leitt til aukins heimilisleysis og mansals sagði Guðrún alveg skýrt að ef fólk sýni samstarfsvilja og yfirgefi landið sjálfviljugt innan tilsetts frests muni það ekki enda á götunni.

„Það er hér búsetuúrræði sem er á hendi Ríkislögreglustjóra, þannig að fólk fær fæði og húsaskjól, en þarf að sýna samstarfsvilja,“ sagði dómsmálaráðherra.