Leitin að nýjum leiðtoga hafin en Íhaldsflokkurinn áfram í sterkri stöðu

Skömmu fyrir hádegi að íslenskum tíma kom Boris Johnson út úr bústað sínum í Downingstræti og tilkynnti afsögn sína úr embætti leiðtoga Íhaldsflokksins og þar með embætti forsætisráðherra. Áður höfðu 59 ráðherrar, aðstoðarráðherrar og aðrir embættismenn flokksins sagt af sér á innan við tveimur sólarhringum.

„Eins og við höfum séð í Westminster er hjarðeðlið sterkt. Þegar hjörðin fer af stað, fer hún af stað. Og, vinir mínir, í stjórnmálum er enginn ómissandi og okkar frábæra og darvínska kerfi mun geta af sér annan leiðtoga sem verður jafnstaðráðinn í færa þetta land fram á við á erfiðum tímum,“ sagði Johnson.

Hann ætlar þó sitja áfram sem forsætisráðherra þar til nýr leiðtogi hefur verið valinn, sem gæti tekið nokkra mánuði. Breska þingið fer í sumarleyfi eftir hálfan mánuð en væntanlega vilja floksmenn kjósa nýjan leiðtoga fyrir landsfundur Íhaldsflokksins í október. 

Ýmsir koma út úr skugganum þegar til stykkisins kemur

Eiríkur Bergmann, prófessor í stjórnmálafræði, segir vinnu við að finna nýjan leiðtoga þegar hafna.

„Það er ekki alveg augljóst hversu langan tíma það muni taka, það fer eftir því hvernig þetta raðast upp, og líka fer þetta eftir því hvort að þingflokknum takist að finna einhvern sem að tekur núna við í einhvern tíma,“ segir Eiríkur. „Það er enginn einn skýr áskorandi sem að augljóslega mun taka við.“

Samkvæmt nýrri könnun YouGov sem framkvæmd var í gær og í dag meðal hátt í 700 flokksmeðlima Íhaldsflokknum eru Ben Wallace varnamálaráðherra, Penny Mordaunt viðskiptamálaráðherra, Rishi Sunak, fyrrverandi fjármálaráðherra og Liz Truss utanríkisráðherra, líkleg.

Truss virðist vinsælli en Mordaunt og Sunak, ef valið stæði aðeins á milli tveggja, en Wallace kemur áfram best út. Eiríkur segir menn ekki hafa búist við því fyrir fram að Wallace yrði eins vinsæll og raun ber vitni en að þetta sé það sem gerist við aðstæður sem þessar.

„Þegar að til stykkinsins kemur að þá breytast allar forsendur og það kannski birtast þessir áskorendur og þeir sem að raunverulega eiga möguleika koma út úr skugganum,“ segir Eiríkur.

Hann segir þó ómögulegt að segja neitt til um það á þessari stundu hver muni í raun taka við, ýmislegt geti gerst í millitíðinni og þegar allt kemur til alls er það undir þingmönnum Íhaldsflokknum komið að velja.

Verkamannaflokkurinn vill nýja stjórn en Íhaldsflokkurinn stendur keikur

Þingmenn Íhaldsflokksins hafa margir tekið fagnandi á móti afsögn Johnsons í núverandi mynd en þingmenn Verkamannaflokksins gagnrýna að hann ætli sér að vera við völd í nokkra mánuði til viðbótar þótt hans sé rúinn trausti. 

Keir Starmer, leiðtogi Verkamannaflokksins segir tíma Íhaldsflokksins við stjórnvölin liðinn.

„Í tólf ár höfum við haft staðnað hagkerfi, tólf ár bilaðrar almannaþjónustu, tólf ár innantómra loforða. Nú er nóg komið. Breytingin sem við þurfum er ekki breyting á forystu Íhaldsflokksins. Það eru miklu meiri grunnbreytingar en það. Við þurfum að breyta ríkisstjórninni og nýja byrjun fyrir Bretland,“ sagði Starmer.

Johnson tók upprunalega við embættinu árið 2019 eftir að Theresa May sagði af sér en May tók sjálf við árið 2016 eftir að David Cameron sagði af sér. Johnson er því þriðji forsætisráðherrann í röð til að segja af sér og eiga þau það öll sameiginlegt að koma úr röðum Íhaldsflokksins. 

Þrátt fyrir enn eina afsögnina virðist þó ekkert benda til þess að Íhaldsflokkurinn sjálfur komi illa út.

„Auðvitað ætti þetta að segja manni það að það leiki allt á reiðiskjálfi innan Íhaldsflokksins og þar logi allt stafnanna á milli og það gerir það auðvitað að einhverju leiti, en á sama tíma sýnir þetta hversu ótrúlega sterka stöðu flokkurinn hefur í breskum stjórnmálum þrátt fyrir allt,“ segir Eiríkur