Spennandi hvort gjaldeyrishöftin verða afnumin

Þetta kemur fram í Morgunkorni greiningar Íslandsbanka. Þar segir að bæði Seðlabankastjóri og aðstoðarseðlabankastjóri Seðlabanka Íslands hafa að undanförnu lagt mikla áherslu á að næsta skref verði stigið í afnámi haftanna. Gangi endurskoðunin eftir er ljóst að eitt af skilyrðum þess að hægt verði að stíga næsta skref í afnámi hafta telst uppfyllt, en í kjölfar þess sem stjórn AGS samþykkir endurskoðun verður hægt verði að draga á lán að að upphæð 700 m. evra til að styrkja gjaldeyrisvaraforðann.

Í áætlun íslenskra stjórnvalda og AGS um afnám gjaldeyrishafta kemur fram að styrking gjaldeyrisforðans er eitt af þeim skilyrðum sem eru sett til grundvallar því að hægt verði að hefja annan áfanga afnáms hafta. Það er þó ekki eina skilyrðið sem horft til, en auk þess eru sett skilyrði um trúverðuga hagstjórn, hagstæðan greiðslujöfnuð við útlönd, gengisstöðuleika og fjármálastöðugleika. Einnig þarf að efla tiltrú á sjálfbærni skulda ríkisins. Þá er sérstök áhersla lögð á að traust á íslenska bankakerfið og hlutabréfamarkaðinn hafi verið endurheimt í nægilega ríkum mæli. Áður en annar áfangi afnám hafta getur hafist þurfum við því að ganga að prófborðinu hjá AGS í öllum ofangreindum atriðum.

Að því gefnu að AGS telji þessi skilyrði nægjanlega langt á veg komin getur annar áfangi í afnámi hafta hafist sem lýtur að því að afnema höft á útstreymi erlends fjármagns í smáum skrefum sem Seðlabankinn ákveður. Í þessum áfanga verður fyrst aflétt höftum á útstreymi vegna tiltekinna reikninga, eignaflokka og viðskipta með sem fjarlægasta gjalddaga. Verður þetta gert hægt og rólega eftir því sem gjaldeyrisforðinn styrkist, horfur um greiðslujöfnuð batna og traust á innlenda fjármálakerfið eykst. Síðar verður hafist handa við að létta höftum af eignaflokkum sem einkennast af fjárfestingum til miðlungslangs og skamms tíma.

Í nýrri skýrslu AGS um fjármálastöðugleika er m.a. fjallað um gjaldeyrishöft og kveður við nokkuð nýjan tón hjá sjóðnum varðandi viðhorf til þeirra. Þannig telur AGS að höft á fjármagnsinnflæði gæti jafnvel verið gagnleg undir ákveðnum kringumstæðum. Allt þar til nú hefur AGS verið á öndverðum meiði varðandi höft af þessu tagi og tók verkfærakassi sjóðsins mið af þeirri hugmyndafræði allt þar til í þessari fjármálakreppu. Íslendingar hafa ekki farið varhluta af þessari viðhorfsbreytingu AGS til hafta enda eru gjaldeyrishöftin mikilvægur þáttur af aðgerðaáætlun stjórnvalda og AGS.

Þessar skoðanir AGS eiga þó fyrst og fremst við um höft á innflæði fjármagns en ekki útflæði. Eins og kunnugt er hafa höft á innflæði fjármagns hingað til lands nú þegar verið afnumin en það var gert í nóvember síðastliðnum. Viðhorfsbreyting AGS mun því að öllum líkindum ekki hafa nein áhrif á áætlun um afnám hafta hér á landi. Ástæðan fyrir þessari viðhorfsbreytingu hjá AGS nú er að sérfræðingar sjóðsins telja hættu á að lágt vaxtastig þróuðum hagkerfum komi til með að auka flæði fjármagns til nýmarkaðsríkja sem nauðsynlegt kunni að vera að setja bönd á í formi hafta, enda gæti innflæðið ella valdið verðbólgu og eignabólu í þessum löndum.