Einfættur fangi fær ekki náðun

Dómsmálaráðherra hefur synjað Barry Van Tuijl, alvarlega líkamlega fötluðum fanga, um náðun.

Barry missti fótlegg í umferðarslysi og notar gervifót, en vegna tíðra sýkinga í stúfnum þarf hann oft að notast við hjólastól. Hann afplánar nú átta og hálfs árs langan fangelsisdóm á Kvíabryggju.

Íslensk fangelsi eru illa í stakk búin til að vista fanga með fötlun á borð við þá sem Barry er með. Aðgengi fyrir hjólastóla er ekki fyrir hendi og stigar og tröppur hamla mjög för Barrys.

„Það er hvergi í fangelsiskerfinu gert ráð fyrir fötluðu fólki,“ segir Barry og furðar sig mjög á þeim aðbúnaði sem honum er boðið upp á. Hann segist hafa skoðað löggjöfina bæði hér á landi og samkvæmt dómafordæmum Mannréttindadómstóls Evrópu og er sannfærður um að lagaleg réttindi hans hafi verið þverbrotin.

Aðspurður segist Páll Winkel, forstjóri Fangelsismálastofnunar, ekki geta tjáð sig um einstök mál.

„En það er alveg ljóst að húsnæði opnu fangelsanna á Sogni og Kvíabryggju var ekki hannað með þarfir mikið líkamlegra fatlaðra fanga í huga,“ segir Páll.

Þá er ljóst að Barry hefur ekki raunhæfan kost á að afplána eftirstöðvar dóms síns á áfangaheimilinu Vernd, en hann á rétt á að fara á Vernd 18. janúar næstkomandi. Hús Verndar er hins vegar á þremur hæðum og engin lyfta er í húsinu. Af umsókn Barrys­ um náðun er að skilja að forsvarsmenn Verndar treysti sér ekki til að fá Barry til sín. Þá kemur fram í umsókninni um náðun að vegna fötlunar hans og erlends þjóðernis sé ólíklegt að hann geti aflað sér lífs­viður­væris sem er nauðsynlegt öllum sem fá að ljúka afplánun sinni á Vernd.

Fötlun Barrys er kostnaðarsöm enda þarf hann hann á mikilli stoðtækjaþjónustu að halda en hann er ekki sjúkratryggður hér á landi og hefur heilsu hans hrakað mjög í fangelsisvistinni. Þá á Barry ekki rétt á örorkubótum á Íslandi og er heldur ekki tryggður fyrir þeim kostnaði sem hlýst af fötlun hans. Hann er heldur ekki tryggður í hollenska sjúkratryggingakerfinu meðan hann afplánar dóm hér á landi. Annar möguleiki Barrys gæti verið að ljúka afplánun í Hollandi en þarlendar reglur gera hins vegar ekki ráð fyrir því að hann geti fengið reynslulausn eftir helming afplánunar líkt og íslenskar reglur heimila í hans tilviki. Barry þarf því að velja á milli þess að afplána í heimalandi sínu með þeirri þjónustu sem hann gæti fengið þar eða afplána við lakari kost hér á landi en eiga þó kost á reynslulausn mun fyrr en ella.

Í umsókn Barrys um náðun kemur fram að hegðun hans í fangelsinu hafi verið til fyrirmyndar og samfangar hans leiti mikið til hans eftir ráðum og sálgæslu og hann hafi lagt sig fram um að byggja unga afplánunarfanga upp andlega, aðstoðað þá við nám og verið til staðar í andlegum erfiðleikum þeirra. Um þetta geti fangaverðir á Kvíabryggju vitnað.

Í svari náðunarnefndar segir að náðun komi aðeins til greina í sérstökum undantekningartilvikum, til dæmis ef hætta er á að fullnusta dóms geti haft alvarlegar afleiðingar fyrir velferð dómþola. Nefndin telur þó fötlun og aðstæður Barrys ekki nægileg rök fyrir því að veita honum náðun. 

Forsendur synjunarinnar

Tillaga Náðunarnefndar:

Nefndin telur það meginreglu að refsingum beri að fullnægja eftir efni þeirra og að náðun komi aðeins til greina í sérstökum undantekningartilvikum, þar sem sterk rök mæli með því að fella refsingu niður með náðun, t.d. ef talin er hætta á að fullnusta hennar komi til með að hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir velferð dómþola.

Nefndin telur að ekki séu nægileg rök til að mæla með náðun á grundvelli þeirra gagna sem fram hafa komið. Hún telur því að ekki séu fram komin næg rök til að mæla með að Barry Van Tuijl verði veitt náðun af eftirstöðvum 8 ára og 6 mánaða fangelsisrefsingar.

Niðurstaða ráðherra:

Með vísan til þess sem greinir í framanritaðri tillögu náðunarnefndar og til þess er fram kemur í fyrirliggjandi gögnum málsins hefur dómsmálaráðherra ákveðið að hafna fyrrgreindri beiðni um náðun.