Geðfræðsla fyrir alla

Meðal forsenda heilbrigðs lífs og farsæls samfélags eru geðheilsa og vellíðan. Góð geðheilsa stuðlar að jákvæðri sjálfsmynd, traustum félagstengslum og auknum vinnuáhuga með tilheyrandi lífsgæðum og framförum. Á síðari árum hefur sem betur fer orðið vitundarvakning um mikilvægi almennrar vellíðunar í nútíma samfélagi og hefur margt þokast í rétta átt í þeim efnum enda þótt enn sé langt í land í geðheilbrigðismálum um allan heim.

Síðastliðið vor var haldin sameiginleg ráðstefna Alþjóðabankans og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) undir yfirskriftinni „Út úr skuggunum: Setjum geðheilbrigðismál í forgang um allan heim“. Þar kom fram að enda þótt um sé að ræða einn algengasta sjúkdómaflokk nú á dögum séu geðraskanir enn litnar víða hornauga og farið með þær sem hina mestu skömm. Slík viðhorf séu fordómar sem taka þurfi á.

Markmiðið með alþjóða geðheilbrigðisdeginum sem haldinn er 10. október ár hvert er að beina sjónum að því stóra lýðheilsuverkefni sem geðheilsa er og miðla hagnýtri fræðslu í þeim efnum til ráðamanna og almennings. Mikilvægt er að vekja samfélagið til vitundar um stöðu geðheilbrigðismála enda hefur löngum legið þagnarhjúpur yfir þeim málaflokki. Sem betur fer hefur umræðan þó opnast mikið eins og t.d. um sjálfsvíg.

Í ár er yfirskrift alþjóðageðheilbrigðisdagsins virðing fyrir hverjum þeim sem glímir við geðraskanir. Vandinn er stórfelldur enda telur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin að 22-24% Vesturlandabúa eigi við geðræn vandamál að stríða einhvern tímann á ævinni. Þetta þýðir að allt að fjórði hver Íslendingur mun einhvern tímann á lífsleiðinni upplifa geðröskun.

Geðræn skyndihjálp

Í kynningarefni Alþjóðageðheilbrigðisráðsins er að þessu sinni vakin athygli á fræðsluefni sem kallast geðræn skyndihjálp (Mental Health First Aid) og byggt er á gagnreyndri þekkingu en það var þróað í Ástralíu um aldamótin og er m.a. notað í flestum nágrannalöndum okkar.

Geðræn skyndihjálp er geðfræðsla ætluð almenningi sem miðar að því að gera fólki kleift að koma þeim til hjálpar sem eru í sálarkreppu, eiga við geðheilsuvanda að glíma og auðsýna sjálfsvígshegðun með því að veita þeim sálrænan stuðning og vísa þeim áfram til viðeigandi fagaðila. Almenningi er því alls ekki ætlað að koma í stað fagaðila heldur snýst geðfræðslan um það að efla geðheilsulæsi, hjálpa fólki að skilja betur geðraskanir, leita réttra úrræða við þeim og finna leiðir til að viðhalda góðri geðheilsu. Aukin þekking dregur úr fordómum og gerir fólki það auðveldara að leita sér eða öðrum hjálpar.

Rannsóknir benda til þess að fræðsla í geðrænni skyndihjálp hafi jákvæð áhrif á geðheilsulæsi meðal almennings. Má í því sambandi benda á að safngreining Dr. Danutu Wasserman og félaga við Karolínska sjúkrahúsið leiddi í ljós að námskeið í geðrænni skyndihjálp bætti ekki aðeins þekkingu þátttakenda á geðheilsu heldur dró hún að sama skapi úr neikvæðum viðhorfum þeirra í þeim efnum og gerði þá hjálpsamari. Þess vegna er mælt með þessari lýðheilsufræðslu fyrir almenning.

Síðastliðið vor var stefna og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum samþykkt til fjögurra ára á Alþingi. Þar kemur fram að efla eigi geðrækt og forvarnir og finna gagnreyndar aðferðir til að draga úr fordómum í garð fólks með geðraskanir. Hér er komin tillaga um fræðsluefni sem þar getur nýst.

Þessi grein birtist fyrst í Fréttablaðinu.