Miklu betri vaxtakjör með öðrum gjaldmiðli en krónu

Aðalhagfræðingur Landsbankans segir að Íslendingar fengju miklu betri kjör á íbúðalánum ef hér væri notaður annar gjaldmiðill, til dæmis evra. Vaxtakjör á hinum Norðurlöndunum eru mun betri, en víða bjóðast þar 1,3 til 1,5 prósent nafnvextir á húsnæðislánum.

Einar mikilvægustu umbætur í lífskjarasókn ungs fólks er betri húsnæðismarkaður og aðgangur að lánsfé til íbúðarkaupa á eðlilegum og sanngjörnum kjörum.

Í Svíþjóð bjóðast 1,3 prósent nafnvextir af óverðtryggðum íbúðalánum en Svíar nota sænska krónu með flotgengisstefnu sem ekki er tengd evru, í evrulandinu Finnlandi bjóðast 1,5 prósent vextir af íbúðalánum. Í Danmörku þar sem notuð er dönsk króna tengd við evru er vaxtaálag íbúðalána 0,675 prósent ofan á kjör í heildsöluskuldabréfaútgáfum bankanna og algeng kjör á íbúðalánum til viðskiptavina dönsku bankanna eru í dag um 1,2 prósent. Í Noregi bjóðast 2 prósent vextir en Norðmenn nota norska krónu. Á Íslandi bjóðast hins vegar 7 - 8,45 prósent vextir.

Í öllum tilvikum er hér um að ræða lægstu fáanlegu nafnvexti af óverðtryggðum íbúðalánum.

Af hverju eru vextir miklu hærri hér á landi? 

Hvers vegna eru vextir á óverðtryggðum íbúðalánum svona miklu hærri hér á landi en á hinum Norðurlöndunum og myndi það breyta einhverju ef Íslendingar væru með annan gjaldmiðil en íslensku krónuna?

„Það sem myndar grunn vaxtanna eru bara kjörin sem bankarnir fá sjálfir þegar þeir gefa út sérvarin skuldabréf. Ofan á þau leggst bankaskattur og það myndar grunninn að þeim kjörum sem bankarnir geta veitt. Það má segja að álagið ofan á kjör bankanna sé einhvers staðar á bilinu 0,2-0,4 prósent. Það er nú allt vaxtaokrið sem við sjáum í tölunum,“ segir Daníel Svavarsson aðalhagfræðingur Landsbankans. 

Við skulum skoða þetta á töflu (sjá myndskeið með frétt) til að glöggva okkur á þessu. Stýrivextir Seðlabankans eru 6,25 prósent. Ávöxtunarkrafa á tíu ára ríkisskuldabréf er 5,6 prósent.

Sérvarin skuldabréf bankanna bera 6,68 prósenta vexti en bankarnir nota þessa fjármögnunarleið til að kosta útlán á breytilegum vöxtum. Á það leggst bankaskattur sem er 0,376 prósent. Ef við skoðum lægstu breytilegu íbúðavexti sem eru 7 prósent þá sést að meint „vaxtaokur“ er aðeins 0,37 prósent.

„Hlutfallslega er álagning á íbúðalán hér ekki mikið hærri en í Svíþjóð ef við brjótum niður álagningu þegar fjármögnun Íbúðalána er annars vegar,“ segir Daníel.

Hátt vaxtastig á Íslandi hefur með öðrum orðum ekkert að gera með vaxtaokur bankanna heldur skýrist það af kerfislægum þáttum. Fjármagnskostnaður bæði ríkisins og bankanna er miklu hærri hér á landi en á hinum Norðurlöndundunum og stýrivextir Seðlabankans einnig. Ef ríkissjóður gæti fjármagnað sig á betri kjörum ætti það að birtast í betri vaxtakjörum innanlands. Háir stýrivextir skýrast af peningastefnu til að hafa taumhald á verðbólgu en vextir eru hækkaðir í þeim tilgangi að halda verðlagi stöðugu og verja lífskjör almennings. Háir stýrivextir eru hinn beiski kaleikur sem almenningur þarf að drekka úr svo verðlag á Íslandi haldist stöðugt í umhverfi þar sem gjaldmiðillinn er íslensk króna. 

Myndi það breyta einhverju fyrir okkur að vera í öðrum gjaldmiðli? „Já, vissulega myndi það gera það. Við sjáum að vaxtastigið á öðrum gjaldmiðlasvæðum er mun lægra en á Íslandi.”

Ef Ísland væri evruland, þá væru bankarnir að bjóða miklu betri vaxtakjör? „Já, vissulega,“ segir Daníel Svavarsson. 

Hvaða kostir eru í boði?

Ef íslenska krónan er hávaxtamynt má velta fyrir sér hvaða aðrir valkostir eru í boði. Í skýrslunni „Valkostir Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum“ sem Seðlabanki Íslands gaf út árið 2012 eru reifaðir aðrir valkostir fyrir Ísland í þessum efnum. Í ritinu segir orðrétt: „Á heildina litið virðist evran vera sá kostur sem best fellur að þörfum íslensks efnahagslífs, sérstaklega þegar hafðar eru í huga niðurstöður rannsókna sem gefa til kynna að tengsl innlendrar hagsveiflu við hagsveiflu myntsvæðisins komi til með að aukast við aðild að myntsvæðinu." (bls. 526). 

Að auki segir í ritinu: „Hinir norrænu gjaldmiðlarnir gætu komið til greina yrði evran ekki fyrir valinu, en með því væri þó verið að tengjast mun minna myntsvæði sem vegur töluvert minna í utanríkisviðskiptum Íslendinga en evrusvæðið. Af þeim er þó danska krónan að ýmsu leyti álitlegust, vegna þess að gengi hennar er tengt evru innan mjög þröngra marka." (bls. 527).