Erpur: „Svæsnasti texti sem ég hef lesið“

„Grettir er ruglaður. Ég hef aldrei farið með jafn dónalegan texta. Þetta er bókmenntaarfurinn okkar, svo er verið að væla yfir því að ég segi hitt eða þetta,“ segir rapparinn Erpur Eyvindarson sem aðstoðaði Bjarka Karlsson, ljóðskáld og málfræðing, við að semja „tilgátuverk“ í kringum Grettisfærslu, gamalt svæsið handrit sem var líklega ritskoðað eftir siðaskiptin. Verkið má finna í nýrri útgáfu Bjarka, Árleysi ár og alda, sem inniheldur bók, hljóðbók og hljómdisk með útsetningum Hilmars Arnar Hilmarssonar á ljóðunum.

Eitt handrit Grettis sögu endar á þriggja síðna kvæði sem einhver hefur síðan skrapað yfir og bætt við lútherskum sálmalínum. Bjarki fékk því Erp til að semja í eyðurnar. „Nútímatækni hefur gert okkur kleift að sjá með geislum hvað stendur þrátt fyrir að búið sé að skrapa mikið af. Ég fékk í hendurnar fullt af texta sem vantaði hluta í þannig að ég fyllti upp í og tók allt það bitastæðasta. Út úr því kemur svæsnasti texti sem ég hef lesið,“ segir Erpur en vísan fjallar á ósæmilegan hátt um bólfarir Grettis.

„Ég hef aldrei talað um að setja í alla dönsku hirðina, ég hef aldrei sagst ætla að setja í páfann og ég hef aldrei verið að djöflast í dýrum. En þetta er allt í Íslendingasögunum, þessum mikla bókmenntaarfi sem við erum svo stolt af, þannig að það er alveg ástæðulaust að vera eitthvað að teprast.“

Erpur segir jafnframt tilgátur fræðimanna um uppruna slíks kvæðis vera ansi kunnuglegar. „Nú skilst mér á Bjarka og Hilmari Erni að þetta sé úr heiðnum sið að láta keflið ganga og yrkja hver á eftir öðrum. Í upphafi er ákveðið hvað eigi að yrkja um, þá byrjar sá fyrsti og talar um Gretti sterka, svo fer keflið hring eftir og hring og menn byrja kannski að segja það svæsnasta sem möguleiki er á. Þetta er svolítið eins og við köllum „cipher“ í rappheiminum,“ segir hann en það er hugtak yfir „freestyle“ hjá mörgum röppurum sem standa kannski í hring og yrkja af fingrum fram. 

„Þá reyna menn stundum að vera grófari og grófari. Þetta hefur náttúrulega ekkert að gera með Gretti eins og hann birtist í Íslendingasögunum. Það er verið að gera að gamni sínu að gera hann ógeðslegan.“

Bjarki segir brag og innihald Grettisfærslu vera keimlíkt rappi Erps. „Það eru svo rosaleg bragfræðileg líkindi með þessari endurheimtu miðaldaþulu og því sem Erpur er að gera. Þá fannst mér trúverðugasta endurgerðin á þulunni vera að fá Erp til að gera þetta.“

Skáldin fluttu síðan þuluna á fræðakvöldi á dögunum. „Þá sagði Erpur í fyrirspurnartímanum að það sem hann hefði bætt við þuluna væri raunverulega minnst grófasti kaflinn í þulunni. Elskum þessar mellur er bara mjúkt miðað við Grettisfærslu.“  

Brot úr Grettisfærslu

Skáletraðar línur eru viðbót Erps.

... til þess er hann sendur;

at serða búendur 

hvers manns konu 

ok alla bónda sonu, 

núir hann snjóta 

hirðmenn stóra,

en serður ábóta,

gjörvalla hirðstjóra 

lastar og fastar 

lóknum hann kastar 

í allt og alla 

at hann streði prófasta,

þá gjörir hann þunga

bæði gamla ok unga,

hann er vanur at moga,

barúna ok hertoga

streður greifa alla,

bæði riddara ok jalla,

er sól er í austri

serður abbadís at klaustri

stórt er hans reður

ok systurnar meður …