Ferðaþjónusta fatlaðra þarf að breytast

Án öflugrar réttindabaráttu væri staða fólks sem almennt er þögult um aðstæður sínar mun verri en hún er. Þjónusta við fatlað fólk þarf að þróast, um það eru allir sammála sem til þekkja. Eftir áralangt fjársvelti hafa væntingar farið á flug um betri tíð, ekki síst eftir að sveitarfélögin tóku við þjónustunni árið 2011. Það er gott. En því miður komast sveitarfélögin ekki almennilega á flug, vegna þess hversu þjónustuþörfum margra hefur lítið verið mætt.

Margt er sérstaklega vel gert í þessum málaflokki, en of margir bíða eftir viðeigandi þjónustu og ekki síður notendastýrðri persónulegri aðstoð. Viljinn er fyrir hendi, það á „bara“ eftir að fjármagna betri þjónustu og aðstoð úr sameiginlegum sjóðum okkar landsmanna. Sveitarfélögin fá of lítinn hluta til sín og það hamlar framþróun.

Auður Guðjónsdóttir vakti athygli á því í Fréttablaðinu 28. maí að fatlað fólk í Reykjavík geti ekki nýtt sér Ferðaþjónustu fatlaða ef það fær bifreiðastyrki frá Tryggingastofnun. Hennar sýn og margra er sú að fatlaðir eigi að hafa val um hvenær þeir taki sinn strætó (Ferðaþjónustu fatlaðra) óháð bifreiðahlunnindum. Þeir sem ekki búa við fötlun taka strætó óháð bílaeign. Þetta er því ekki langsótt krafa. Ekki við borgina að sakast En það er ekki við Reykjavíkurborg að sakast. Borgin, umfram önnur sveitarfélög, leggur sig fram um að bera félagslega ábyrgð í samræmi við lög, reglur og þarfir sinna íbúa.

Velferðarráðuneytið setur leiðbeinandi reglur um Ferðaþjónustu fatlaðra sem grundvallast á 35. gr. laga um málefni fatlaðs fólks. Í þeim reglum segir:

„Reglur sveitarfélags skulu skilgreina þann hóp notenda sem á rétt á þjónustu.“

Að lágmarki ætti skilgreiningin að fela í sér eftirfarandi:

a. Að notandi eigi lögheimili í sveitarfélaginu.

b. Að notandi geti ekki nýtt sér almenningsfarartæki vegna fötlunar.

c. Að notandi eigi ekki bifreið sem keypt er með styrkjum frá Tryggingastofnun ríkisins, sbr. þó 4. gr.

Umrædd 4. grein tekur á undanþágum og frávikum vegna sérstakra aðstæðna, svo sem ef fatlað fólk sem á bifreið þarf á ferðaþjónustu að halda. Í greininni er þó bara talað um að eiga bifreið en það ekki tengt bifreiðahlunnindum almannatrygginga.

Samræmdar reglur

Ef Reykjavíkurborg ákveður að opna enn frekar ferðaþjónustuna gæti það leitt til mikils kostnaðarauka. Það getur borgin ekki axlað ein, enda væri hún þá ein um að ákveða slíkt á meðan lög og leiðbeinandi reglur ráðuneytisins kveða á um annað. Því þarf krafan um rýmri löggjöf að beinast að ríkisvaldinu. Framlag borgarinnar árið 2012 til ferðaþjónustunnar var ríflega 600 m.kr. og hefur farið stöðugt hækkandi. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu vinna nú að samræmdum reglum í takti við leiðbeinandi tilmæli ráðuneytisins. Einnig er unnið að því að bjóða út þjónustuna með það að markmiði að bæta hana, gera hana sveigjanlegri en um leið hagkvæmari. Sveitarfélögin þurfa að koma sér saman um gæðakröfur og þjónustuviðmið og er unnið að því. Þegar þjónustan verður opnuð, m.a. fyrir pöntun ferðar án fyrirvara eða samdægurs eins og til stendur, þá erum við búin að skapa kerfi sem getur tekið mið af þörfum fólks hverju sinni. Kerfið mun ekki vera hamlandi þróist ferðaþjónustan í átt að því sem Auður talar um í grein sinni og getur betur tekið á undanþágum og frávikum sem nú þegar er opið fyrir. Að lokum vil ég þakka Auði fyrir baráttu hennar fyrir réttindum fatlaðs fólks og endurhæfingu þeirra sem hlotið hafa mænuskaða.