Rödd þjóðarinnar

Nú þegar úrslit alþingiskosninga liggja fyrir er ljóst að þau fyrirtæki sem gerðu kannanir og birtu niðurstöður þeirra í aðdraganda kosninga geta öll verið sátt við frammistöðu sína enda voru niðurstöður kannana í vikunni fyrir kosningar mjög nálægt hinum endanlegu úrslitum. Könnun Capacent sem birt var föstudaginn 26. apríl var til dæmis mjög nærri úrslitum kosninganna og var frávik könnunarinnar að meðaltali aðeins 0,7 prósentustigum frá úrslitunum. Sama sáum við í forsetakosningum á síðasta ári þar sem að niðurstaða mælinga Capacent var mjög nærri hinum endanlegu úrslitum.

Skoðanakannanir spila mikilvægt hlutverk í lýðræðissamfélagi. Líkt og George Gallup, upphafsmaður þeirrar aðferðafræði sem enn er notuð við kannanir, benti á sínum tíma á, þá eru kannanir fyrst og fremst „rödd fólksins“, tækifæri almennings til að koma skoðunum sínum á framfæri til stjórnvalda og fyrirtækja. Án þátttöku fólksins eru engar kannanir mögulegar og erum við hjá Capacent þakklát þeim rúmlega 9.200 Íslendingum sem tóku þátt í okkar könnunum í aðdraganda kosninga og lögðu þannig sitt af mörkum til að koma rödd þjóðarinnar á framfæri.

Fyrir tíma George Gallups reyndu þeir sem framkvæmdu skoðanakannanir að ná til sem flestra svarenda á meðan niðurstöður Gallups byggðu á slembiúrtaki sem var lýsandi fyrir þýðið. Það vakti mikla athygli þegar Gallup spáði rétt fyrir um úrslit bandarísku forsetakosninganna með sinni aðferð árið 1936. Tímaritið Literary Digest, sem þá var eitt virtasta tímarit landsins, spáði hins vegar rangt fyrir um úrslitin þrátt fyrir að hafa fengið svör frá rúmlega tveimur milljónum svarenda.

Eitt af því sem hefur verið nokkuð til umræðu fyrir þessar kosningar er hvort netkannanir séu jafn áreiðanlegar og kannanir í gegnum síma. Gagnaöflun vegna skoðana- og markaðskannana á sér í auknum mæli stað í gegnum netið þótt símakannanir, heimsóknarkannanir og póstkannanir séu jafnframt notaðar. Það sem skiptir mestu máli í þessu sambandi er ekki aðferðin við öflun gagnanna heldur það að vera annars vegar með slembiúrtak sem endurspeglar þýðið og hins vegar eins gott svarhlutfall og kostur er. Gagnaöflun í gegnum netið hefur ýmsa kosti umfram hefðbundnar símakannanir. Má þar nefna að svarandi getur svarað þegar honum hentar, gefið sér meiri tíma til að íhuga svör og áhrif spyrils eru ekki til staðar.

Í umræðunni hefur borið á því að ruglað sé saman könnunum þar sem fagfyrirtæki nota netið við gagnaöflun og könnunum þar sem spurningar eru lagðar fyrir óskilgreindan hóp á heimasíðum fyrirtækja. Hér er í raun um að ræða svipað dæmi og í bandarísku forsetakosningunum árið 1936. Þó svo að þúsundir sjálfvaldra svarenda myndu svara könnun á heimasíðu fyrirtækis er ekki hægt að alhæfa út frá slíkri niðurstöðu um þjóðina almennt.

Capacent gerir reglulega mælingar á málefnum líðandi stundar og birtir þjóðinni. Eitt af því sem er mælt og birt mánaðarlega eru væntingar fólks til framtíðarinnar, eða svokölluð Væntingavísitala Capacent Gallup. Í gegnum árin hefur það sýnt sig að væntingar fólks hafa risið í kosningamánuði en við sáum þá þróun fyrir kosningarnar 2003, 2007 og 2009. Það er hins vegar athyglisvert að fyrir þessar kosningar lækkar Væntingavísitalan lítillega í kosningamánuðinum, sem gæti bent til þess að fólk hafi dregið úr væntingum sínum til nýrra valdhafa. Í árlegum mælingum okkar á trausti til stofnana í íslensku samfélagi merktum við dvínandi traust til lykilstofnana eftir hrun, þ.m.t. til alþingis, en traust til þess hefur síðan haldist svo til óbreytt sl. fjögur ár. Athyglisvert verður að sjá hvort ný ríkisstjórn og nýtt þing nær að byggja upp traust gagnvart almenningi. Áframhald á almennri og góðri þátttöku landsmanna í skoðanakönnunum gerir okkur meðal annars kleift að fylgjast með því en, Capacent lítur á það sem mikilvægt hlutverk í íslensku samfélagi að koma skoðunum þjóðarinnar á framfæri.